Кыргызстандын айыл чарба секторунда эл аралык сооданын өнүгүшүнө логистикалык системалардын таасири

Abstract

Бул изилдөөнүн максаты – Кыргызстан өлкөсүнүн айыл чарба продукциясынын тышкы соодасынын натыйжалуулугун камсыздоодо логистикалык системалардын ролун талдоо болуп саналат. Максатка жетүү үчүн 2020–2024-жылдар аралыгында Кыргызстандын айыл чарба продукциясынын тышкы соодасынын динамикасы изилденип, экспорт менен импорттун өсүшүнө, ошондой эле логистикалык инфраструктурага инвестицияларга өзгөчө көңүл бурулду.

Методология экономикалык-статистикалык ыкмаларды, корреляциялык жана фактордук анализди, ошондой эле өнүгүү сценарийлерин моделдөөнү камтыган комплекстүү ыкмага негизделди.

Изилдөөнүн жыйынтыктары Кыргызстанда айыл чарба продукциясынын тышкы соодасы туруктуу өсүп жатканын көрсөттү: экспорт 2020-жылы 2,5 млрд АКШ доллары деңгээлинен 2024-жылы 3,5 млрд АКШ доллары деңгээлине чейин өстү. Бул продукциянын эл аралык рыноктордогу атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүнүн жогорулаганын далилдейт.

Транспорттук-логистикалык инфраструктураны модернизациялоо ташуу чыгымдарын азайтууга жана сактоо шарттарын жакшыртууга өбөлгө түзүп, кургатылган мөмөлөр, пахта жана сүт азыктары сыяктуу негизги агроэкспорттук товарлардын экспортунун өсүшүнө оң таасирин тийгизди.

Корреляциялык анализдин жыйынтыктары (R = 0,9226) логистикалык инфраструктурага инвестициялардын көлөмү менен Кыргызстандын айыл чарба секторунун тышкы соода жүгүртүүсүнүн ортосунда күчтүү оң байланыш бар экенин тастыктады.

Ошол эле учурда өлкө бюрократиялык тоскоолдуктар жана туруксуз экономикалык абал сыяктуу олуттуу көйгөйлөргө туш болууда, бул анын дүйнөлүк жеткирүү чынжырларына интеграцияланышын чектейт. Бул маселелерди чечүү үчүн бажы процедураларын реформалоо, жол инфраструктурасына инвестиция салуу жана заманбап логистикалык хабдарды түзүү зарыл.