Китептер, макалалар
418 | 0
3
Применение элементов поведенческой науки в государственных закупках
Международная высшая школа логистики Кыргызского государственного технического университета запустил новый учебный курс «Применение элементов поведенческой науки в государственных закупках». Разработанный при поддержке Всемирного банка данный курс будет интегрирован в учебные планы студентов, изучающих логистику государственных закупок по направлению «Логистика». Специалист по закупкам должен обладать знаниями обеспечивающие разумный баланс требований - выполнять добросовестно все процедуры закупок и учитывать приоритеты государства. Помимо стандартного процесса контроля и аудита, системы наказания, существуют личностные механизмы поведения, влияющие на принятие решений – страх совершить ошибку, отторжение неопределенности, переоценка негативных последствий, готовность действовать в рамках известного и стандартного поведения. Это и есть элементы поведенческой науки. Целью нового учебного курса является изучение психологических явлений, эмоций, настроений и групповых интересов в процессе осуществления государственных закупок. Ключевым моментом поведенческой науки является важность учета поведения личности. Человек рассматривается как интуитивно и разумно поступающая личность. Раскрываются основные черты поведения и факторы, которые оказывают влияние на поведение личности. В качестве опорной точки для изложения выбрана популярная поведенческая модель «теория перспектив». Проводится сравнение теории перспектив со стандартной микроэкономической моделью ожидаемой полезности. Подчеркиваются ключевые элементы теории перспектив – подробно с примерами поясняется разное восприятие полезности от потерь и выгод, и замена вероятностей наступления событий «весовыми коэффициентами», отражающими переоценку вероятности плохих исходов и недооценку вероятности хороших исходов. Эффекту владения (эндаументу) посвящается часть материала для понимания его присутствия в жизни каждого человека. Дается пояснение таких понятий как фрейминг и его присутствие в рациональном поведении при проведении государственных закупок. Преподавание данного курса базируется на интерактивные практические работы на реальных примерах организации закупок в Кыргызской Республике. Полный текст учебного курса по ссылке:
Калиева Аян Аскатовна
959 | 0
Кыргыз Республикасында туруктуу мамлекеттик сатып алуулар
Аннотация: Макалада “туруктуу” мамлекеттик сатып алуулар (Sustainable Public Procurement) талкууланат, ал экономикалык натыйжалуулук менен бирге айлана-чөйрөгө оң таасирин эске алып, социалдык көйгөйлөрдү чечет. Мамлекеттик сатып алуулар өлкөнүн туруктуу өнүгүүсүнө кандай салым кошо алат жана туруктуу мамлекеттик сатып алууларды киргизүү боюнча Кыргыз Республикасынын учурдагы абалына сереп. Маанилүү сөздөр: мамлекеттик сатып алуулар; туруктуу өнүгүү; туруктуу мамлекеттик сатып алуулар. Айлана-чөйрөнүн абалынын начарлашына жана глобалдык жылуулукка жана өлкөлөрдө социалдык-экономикалык чыңалуулардын күчөшүнө алып келген бир катар экологиялык көйгөйлөргө байланыштуу, атап айтканда, акыркы жылдарда COVID-19 коронавирустук пандемиядан улам, БУУда туруктуу өнүгүүнү камсыз кылуу маселеси белгиленген. 1992-жылдагы Бүткүл дүйнөлүк конференция (БУУнун Курчап турган чөйрөнү коргоо жана өнүктүрүү боюнча конвенциясы, 1992-ж.) дүйнөлүк коомчулук үчүн курч болуп калды. БУУнун маалыматы боюнча, 2020-жылы дүйнөлүк экономика 4,3% кыскарган. Вирустан улам келип чыккан кризис акыркы 90 жылдагы эң күчтүү кризис деп аталды. COVID-19 пандемиясына байланыштуу пайда болгон кырдаал адамдар менен өлкөлөрдүн ортосундагы бардык теңсиздикти көрсөттү жана дүйнө туруктуу өнүгүүгө муктаж экенин дагы бир жолу ачыктады. Туруктуу өнүгүү экономикалык туруктуулукту, айлана-чөйрөнү коргоону жана социалдык адилеттүүлүктү камсыз кылууну камтыйт (БУУнун Туруктуу өнүгүү боюнча конференциясы, 2012-ж.). Экологиялык жактан коопсуз өндүрүш, сарамжалдуу керектөө, коомдогу социалдык дисбаланстын азайышы, өнүгүп келе жаткан тармактарды жана өлкөлөрдү экономикалык жактан колдоо өлкөлөргө туруктуу өнүгүүгө багыт алууга мүмкүндүк берет. Мамлекеттердин туруктуу өнүгүү стратегиясын ишке ашыруунун натыйжалуу механизмдеринин бири мамлекеттик сатып алуулар болуп саналат. Рынокто эң ири сатып алуучу катары чыгып, саясий эркке жана бийликке ээ болгон мамлекет мамлекеттик сатып алуулар аркылуу өндүрүүчүлөргө жана керектөөчүлөргө таасирин тийгизип, туруктуу өндүрүшкө жана керектөөгө өбөлгө түзө алат. Экономикалык жана социалдык өнүгүүнүн ар кандай деңгээлдериндеги бир катар өлкөлөр экологиялык жактан таза продукцияны өндүрүүнү стимулдаштырууда, ресурстарды экинчи ирет колдонууда, чакан бизнести колдоодо, улуттук жана этникалык азчылыктардын социалдык тең укуктуулугун камсыздоо маселелерин чечүүдө, жаңы жумуш орундарын түзүүдө туруктуу сатып алууларды практикада колдонушат. жана адилеттүү сооданы стимулдаштыруу. Ошентип, мамлекеттик сатып алуулар чындап эле туруктуу өнүгүүгө өбөлгө түзөт. Кыргыз Республикасында туруктуу өнүгүү жана туруктуу мамлекеттик сатып алуулар. Туруктуу өнүгүү – бул келечек муундардын өз керектөөлөрүн канааттандыруу мүмкүнчүлүгүнө шек келтирбестен, азыркы замандын керектөөлөрүн канааттандыруучу процесс (Биздин жалпы келечегибиз, 1987). Туруктуу өнүгүү "социалдык адилеттүүлүк, айлана-чөйрөнү коргоо жана экономикалык өнүгүү сыяктуу компоненттерди камтыйт" (Weybrecht, 2010). Социалдык адилеттүүлүк өзүнө адам укуктары, тынчтык, коопсуздук, адилеттүүлүк, гендердик теңчилик, маданий көп түрдүүлүк ж.б.у.с. сыяктуу маселелерди камтыйт. Курчап турган чөйрөнү коргоо суу менен камсыздоо, энергетика, айыл чарба, биологиялык ар түрдүүлүктү колдоо, жаныбарларды, балыктарды, токойлорду ж.б. коргоону билдирет. Экономикалык өнүгүү «экономикалык өсүштүн потенциалын түшүнүү» дегенди билдирет жана жакырчылыкты кыскартуу, жоопкерчиликтүү керектөө, корпоративдик жоопкерчилик, энергияны үнөмдөө, калдыктарды сарамжалдуу башкаруу, билим берүү маселелери ж.б. (Weitbrecht, 2010). Мамлекеттик сатып алуулар туруктуу өнүгүүгө өтүүнүн натыйжалуу механизмдеринин бири боло алат. Мунун бир нече себептери бар. Биринчиден, бюджеттик каражаттардын эбегейсиз үлүшү мамлекеттик сатып алууларга жумшалат. Еврокомиссиянын маалыматы боюнча, Европа өлкөлөрүндө мамлекеттик сатып алууларга кеткен чыгымдар ИДПнын 13,67% түзөт (Мамлекеттик сатып алуулардын көрсөткүчтөрү, 2014-ж.). Туруктуу өнүктүрүү боюнча эл аралык институттун маалыматы боюнча, OECD өлкөлөрүндө товарларды жана кызмат көрсөтүүлөрдү мамлекеттик сатып алууларга чыгашалар республикалык бюджеттин 45%дан 65%га чейин түзөт, бул ИДПнын 12-17%ын түзөт (Сатып алуулар жана мамлекеттик-жеке өнөктөштүк). Кыргыз Республикасынын мамлекеттик сатып алуулардын расмий порталынан алынган маалымат боюнча (http://cds.zakupki.gov.kg/statistic/procedures) 2020-жылы аяктаган тендерлердин жалпы баасы 36,7 миллиард сомду түздү, бул барабар. 2020-жылга мамлекеттик бюджеттин чыгашаларынын жалпы көлөмүнүн 21%га чейин. (https://budget.okmot.kg/ru ). Бирок ийгиликтүү аяктаган лоттордун үлүшү болгону 54%ды түздү, бул сатып алуучу уюмдардын мамлекеттик бюджетти өздөштүрүү боюнча натыйжасыз иш алып баргандыгын айгинелейт. OECD өлкөлөрүнүн көрсөткүчтөрү менен салыштырганда, Кыргыз Республикасында товарларды жана кызмат көрсөтүүлөрдү мамлекеттик сатып алууга кеткен чыгымдар азыраак, бирок ага карабастан мамлекет өлкөдөгү товарлардын жана кызмат көрсөтүүлөрдүн эң ири кардары бойдон калууда. Мамлекет тарабынан экологиялык продуктыларга суроо-талап рынокко белги берип, жеке керектөөчүлөрдүн экологиялык жактан таза товарларды, адилеттүү соода товарларын сатып алуу «пайдалуу адатын» жайылтууга шарт түзөт. Бул өз кезегинде экологиялык жактан таза продукцияны өндүрүүгө жана социалдык жоопкерчиликтүү бизнести өнүктүрүүгө түрткү берет (Preuss, 2009). Натыйжада, мунун баары экономикалык, экологиялык жана социалдык көйгөйлөрдү чечүүгө өбөлгө түзөт. Бул иш жүзүндө кандай көрүнөт? Рынокто эң ири кардар болгон мамлекет бюджеттик мекемелерге энергияны үнөмдөөчү лампаларды гана сатып алууга токтом чыгарат, бул рынокто энергияны үнөмдөөчү лампаларга суроо-талапты жогорулатат. Чакан жана орто бизнести колдоо максатында келишимдерди түзүүдө мамлекет биринчи кезекте Кыргыз Республикасынын резиденти болгон жеткирүүчүлөргө артыкчылык бере алмак. Көбүнчө, иш жүзүндө жагдайлар EGZ порталындагы белгилүү бир чоң сынактарга Россия Федерациясынын, Казакстан Республикасынын же Кытайдын аймагында жайгашкан заводдордун өздөрү же товарлардын жана жабдуулардын эксклюзивдүү дистрибьюторлору катышканда пайда болот. Албетте, мындай учурларда бүтүмдөн түшкөн бардык пайда жана салыктар башка мамлекеттин казынасына түшөт. Жогоруда аталган өлкөлөргө келсек, бул өлкөлөрдө мамлекеттик сатып алуулар өлкөнүн резиденттери үчүн гана жеткиликтүү болгон расмий порталдарда ишке ашат. Ата мекендик продукцияны сактоо үчүн мамлекет тарабынан төмөнкүдөй жеңилдиктер каралган: ички берүүчүлөр тарабынан Кыргыз Республикасында өндүрүлгөн товарларды сатып алууда сатып алуучу уюм конкурстук табыштамаларды баалоодо сунушталган баадан 20 пайыз өлчөмүндө жеңилдиктерди берүүгө милдеттүү, эгерде берилген товарларга коопсуздукту ырастоочу зарыл сертификаттар болсо. жана продукциянын сапаты. Эгерде сатып алуулардын предмети Кыргыз Республикасынын ички подрядчылары жана чет өлкөлүк подрядчылар аткара ала турган жумуштар болсо, сатып алуучу уюм ички подрядчыларга 20 пайыз өлчөмүндө жеңилдиктерди берүүгө милдеттүү, эгерде ички подрядчы 70тен кем эмес пайдаланса. жергиликтуу эмгек ресурстарынын жана жергиликтуу сырьёлордун жана материалдардын кеминде 30 процентин. («Мамлекеттик сатып алуулар жөнүндө» 2015-жылдын 3-апрелиндеги No 72 Мыйзамынын 4-беренесинин 3, 4-пункттарына ылайык). Туруктуу өнүгүүнүн экологиялык тарабында Кыргыз Республикасы чечкиндүү реформаларга муктаж. «Кумтөр» алтын кениндеги экологиялык зыяндын ачыкка чыгышы, ошондой эле Бишкек шаарынын дүйнөнүн эң кир абасы бар шаарларынын рейтингинде биринчи орунда турганы, экологиялык компонентти өнүктүрүү үчүн артыкчылыктарды белгилөөдө да эске алынышы керектигин айкын көрсөтүп турат. мамлекет. Бүгүнкү күндө туруктуу мамлекеттик сатып алууларды киргизүү Кыргыз Республикасында гана киргизилүүдө. Кыргызстан Бириккен Улуттар Уюмунун Айлана-чөйрө боюнча программасынын Европалык бюросу (ЮНЕП) жетектеген жана Бириккен Улуттар Уюмунун Европалык Экономикалык Комиссиясы (UNECE) жана Жашыл Өнүгүү Билими менен биргеликте ишке ашырылган UNDA SPP долбоорун ишке ашыруу боюнча өлкөлөрдүн бири. Платформа (GGKP), EECCA аймагындагы айрым өлкөлөрдүн туруктуу мамлекеттик сатып алуулар чөйрөсүндө потенциалын бекемдөөгө жана бизнестин туруктуулук критерийлери менен ачык аукциондорго жооп берүү мүмкүнчүлүгүн жогорулатууга багытталган. Долбоор 2018-2021-жылдар аралыгында ишке ашырылууда. NSR-2040 документинде өлкөнүн келечегинин ушундай картинасына багытталган жана активдүү кыймыл үчүн Кыргыз Республикасынын 2023-жылга чейинки артыкчылыктуу багыттары аныкталган: Технологиялык модернизацияны стимулдаштыруу Энергияны үнөмдөөчү технологияларды модернизациялоо жана ишке киргизүү. Кайра жаралуучу энергия булактарынын катышуусун жогорулатуу. Жашыл аянттардын аянтын кеңейтүү. Калдыктарды сактоочу жайларды консервациялоо жана коопсуздукту камсыздоо Суу ресурстарын сарамжалдуу башкаруу. Таштандыларды утилдештирүү жана кайра иштетүү инфраструктурасын өнүктүрүү. Учурда Кыргыз Республикасынын Өкмөтүндө бекитүү стадиясында турган 2019-2023-жылдарга Кыргыз Республикасында “жашыл” экономиканы өнүктүрүү программасына ылайык, туруктуу мамлекеттик сатып алуулардын максаттары да белгиленген. Туруктуу мамлекеттик сатып алуулардын үлүшүн 2023-жылга чейин 30%га, 2040-жылга чейин 50%га жеткирүү максаты коюлган. Ага жетишүү үчүн төмөнкү милдеттер чечилет: 3.1. Мамлекеттик сатып алуулар чөйрөсүндөгү мыйзамдарды өркүндөтүү. Мамлекеттик сатып алуулар чөйрөсүндөгү мыйзамдарды, анын ичинде экологиялык критерийлерди, продукциянын коопсуздугун жана сапатын, анын ичинде социалдык аспектилерге талаптарды ырастаган жеткирилүүчү товарларга, аткарылган иштерге жана көрсөтүлгөн кызматтарга техникалык шарттар жана тиешелүү сертификаттар жөнүндө жоболорду өркүндөтүү. Өкмөттүн ишмердүүлүгү ЕАЭБ жана ДСУ менен көп тараптуу жана аймактык кызматташуунун алкагында туруктуу сатып алуулар жана соода саясатын ишке ашырууга көмөктөшүүгө багытталат. Туруктуу/"жашыл" товарларды жана кызмат көрсөтүүлөрдү аныктоо үчүн сатып алуучу уюмдар үчүн баалоо критерийлери боюнча жоболор жана нускамалар иштелип чыгат. 3.2. Экологиялык сертификацияны өнүктүрүүгө көмөктөшүү. Экологиялык сертификацияны өнүктүрүү туруктуу сатып алуулардын эл аралык стандарттарын киргизүү аркылуу ишке ашырылат. Уюмдарга туруктуу сатып алууларды ишке ашыруу үчүн ийгиликтүү тажрыйбаларды жана саясаттарды иштеп чыгууга жана ишке ашырууга жардам берилет. Ошондой эле белгиленген эл аралык эмгек стандарттарына (ЭЭМ, Адилет соода ж.б.) ылайык өндүрүлгөн товарларды жана кызмат көрсөтүүлөрдү баалоого мүмкүндүк берүүчү критерийлерди киргизүү пландаштырылууда. Жеткирүүчүлөр үчүн туруктуу мамлекеттик сатып алууларды стимулдаштыруу, анын ичинде каржылоонун жеңилдетилген булактарына жетүүнү камсыз кылуу механизмдери иштелип чыгат. 3.3. Туруктуу мамлекеттик сатып алууларга өтүү үчүн берүүчүлөрдүн жана сатып алуучу уюмдардын потенциалын жогорулатуу. Мамлекеттик уюмдардын жана берүүчүлөрдүн сатып алуу потенциалын жогорулатуу университеттер үчүн да, окуу борборлору үчүн да окутуу программаларын иштеп чыгуу жана ишке ашыруу аркылуу ишке ашырылат. Туруктуу/"жашыл" мамлекеттик сатып алуулар боюнча ЖОЖдун окутуучулары үчүн атайын курстар да үзгүлтүксүз өткөрүлөт. Дүйнөлүк практикада туруктуу өнүктүрүү саясатын ишке ашыруу механизми катары туруктуу мамлекеттик сатып алуулар барган сайын кеңири жайылууда. Кыргыз Республикасында туруктуу мамлекеттик сатып алуулардын принциптерин ийгиликтүү ишке ашыруу үчүн биринчи кезекте мамлекеттик сатып алуулар чөйрөсүндөгү мыйзамдарды өркүндөтүү зарыл, мында ата мекендик өндүрүүчүлөрдүн жана Кыргыз Республикасынын резиденттеринин берүүчүлөрүнүн ишин стимулдаштыруу зарыл. Кыргыз Республикасы, ошондой эле өлкөнүн экологиялык компонентине көбүрөөк көңүл бурат. Колдонулган адабият: Shadrina E.V., Romodina I.V. Article: PUBLIC PROCUREMENT FOR SUSTAINABLE DEVELOPMENT: INTERNATIONAL EXPERIENCE URL:https://vgmu.hse.ru/data/2017/04/05/1168492363/%D0%A8%D0%B0%D0%B4%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0,%20%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%201-2017.pdf The future we want. UN Conference on Sustainable Development RIO+20. 2012. URL: https://rio20.un.org/sites/rio20.un.org/fi les/a-conf.216-l-1_russian.pdf.pdf (дата обращения: 07.07.2016). Convention on Environment and Development. The agenda for the XXI century. 1992, Rio de Janeiro. URL: http://www.un.org/ru/documents/decl_conv/conventions/agenda21 (дата обращения: 02.05.2016) Official portal of public procurement URL: http://zakupki.gov.kg/ Overview of the current state of the Kyrgyz Republic on the implementation of sustainable public procurement (UGP) https://www.greengrowthknowledge.org/sites/default/files/uploads/RUS%20Full%20assessment%20of%20institution%20and%20legal%20framework%20Kyrgyzstan.pdf The Law "On Public Procurement of the Kyrgyz Republic (http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/111125) Open budget website (https://budget.okmot.kg/ru)
Борисова Вера Викторовна
661 | 0
13
Мамлекеттик сатып алуу экосистемасы
Борисова Вера Викторовна - экономика илимдеринин доктору, Санкт-Петербург мамлекеттик экономика университетинин Логистика жана соода саясаты кафедрасынын профессору. Анын ишинин натыйжалары монографияларда, коммерция, логистика, маркетинг боюнча окуу китептеринде чагылдырылган, анын ичинде профессор менен бирдикте жарык көргөн «Жеткирүү логистикасы», «Коммерциялык логистика», «Экономикалык логистика», «Бирдиктүү билимдер системасындагы логистика» окуу китептери. Афанасенко И.Д. Петрдин басмасында жана Санкт-Петербург мамлекеттик экономика университетинин басмасында, өлкөнүн бир катар университеттеринин диссертациялык кеңештеринин мүчөсү, Түштүк-Россия логистика ассоциациясынын вице-президенти. Абстракт. Басылмада россиялык контракт системасында санариптик технологияларды колдонуу жана мамлекеттик сатып алуулардын экосистемасын түзүүнүн келечеги талкууланат; мамлекеттик сатып алуулар системасында санариптик технологияларды колдонуунун практикалык тажрыйбасы жалпыланган. Мамлекеттик сатып алуулардын натыйжалуулугун жогорулатуунун экосистемалык мамилеси баса белгиленди. Россияда мамлекеттик сатып алуулардын экосистемасынын түзүлүшү анын бир нече структуралык элементтерин реструктуризациялоо, жасалма интеллект алгоритмдерин, блокчейн технологияларын, смарт-контракттарды, диалог интерфейстерин киргизүү менен байланышкан, бул социалдык, экономикалык жана структуралык тобокелдиктер. Макаланы кеңири окуу үчүн, сиз PDF файлын жүктөп алсаңыз болот.
Шадрина Е.В., Ромодина И.В.**
637 | 0
18
Туруктуу өнүгүү үчүн сатып алуулар: эл аралык тажрыйба
Аннотация Макала “туруктуу” мамлекеттик сатып алууларга (Stainable Public Procurement) арналган, аны ишке ашырууда экономикалык натыйжалуулук менен бирге айлана-чөйрөгө таасири да эске алынат жана социалдык көйгөйлөр чечилет. Мамлекеттик сатып алуулар туруктуу өнүгүүгө кандай салым кошо алат, сатып алуулардын бул түрүнүн эл аралык практикасы кандай, туруктуу сатып алууларды ишке ашыруу үчүн кандай укуктук жөнгө салуу талап кылынат, туруктуу сатып алууларды ишке ашырууга кандай факторлор көмөктөшөт жана тоскоолдук кылат - бул маселелер ушул макалада талкууланат. Чет элдик илимий изилдөөлөрдү, эл аралык уюмдардын отчетторун, ченемдик-укуктук актыларды талдоо, туруктуу сатып алууларды колдонуу боюнча эл аралык тажрыйбаны изилдөөнүн негизинде авторлор мамлекеттик сатып алуулар эмне үчүн туруктуу өнүгүүгө салым кошо ала тургандыгы жөнүндө тыянак чыгарышат. Сатып алуулар, ошондой эле туруктуу сатып алуулар иш жүзүндө кандайча ишке ашырылып жатканын кыскача көрсөтүп турат. Саясий эрктин болушу, туруктуу сатып алуулардын маңызын түшүнүү, сатып алуулардын бул түрүн укуктук жана методологиялык жактан камсыз кылуу, сатып алуулар боюнча адистерди маалыматтык камсыздоо туруктуу сатып алууларды ийгиликтүү ишке ашырууга көмөктөшүүчү факторлор болуп саналат, ал эми мамлекеттик жетекчилер тарабынан колдоонун жоктугу маалымат жана кесипкөйлүк сатып алуучулардын билими аларды ишке ашырууга тоскоолдук кылат. Туруктуу сатып алуулар боюнча эл аралык тажрыйбанын жогоруда келтирилген талдоосу, аларды укуктук жөнгө салуунун мисалдары мамлекеттик заказчыларга туруктуу сатып алуулардын маңызын түшүнүүгө, мамлекеттик сатып алууларды туруктуу өнүктүрүүнүн механизми катары пайдалануу мүмкүнчүлүктөрүн ишке ашырууга мүмкүндүк берет жана, балким, дагы чечкиндүү кадамдарга түртөт. Сатып алуулар, алардын ишмердүүлүгүнө туруктуулуктун элементтерин киргизүү боюнча аракеттер.
Эльвира Уярра, Якоб Эдлера, Хавьер Гарсия-Эстевез, Лука Георгиуа, Джиллиан Йоу
623 | 0
1
Мамлекеттик сатып алуулар аркылуу инновацияларга болгон тоскоолдуктар: камсыздоочунун көз карашы.
Биз сиздерди кызыктуу макала менен тааныштыргыбыз келет, анын авторлору Эльвира Уярра, Якоб Эдлера, Хавьер Гарсиа-Эстевес, Лука Георгиуа, Джиллиан Йоу. Авторлор Манчестер Инновациялык изилдөөлөр институтунун, Манчестер бизнес мектебинин, Манчестер университетинин жана Бириккен Улуттар Уюмунун Өнүктүрүү Программасынын (ПРООН), Колумбиянын өкүлдөрү. Макалада берүүчүлөрдүн инновациялоо жөндөмдүүлүгүнө таасир этүүчү мамлекеттик сатып алуулардагы факторлор аныкталган. - Эң негизгиси тендердик спецификациялар, көндүмдөр, колдонуучу менен камсыздоочунун өз ара аракеттенүүсү жана тобокелдиктерди башкаруу. - Чакан фирмалар жана коммерциялык эмес уюмдар сатып алуу жагынан өзгөчө начар абалда. Аннотация макала: Мамлекеттик сатып алуулар инновацияларды стимулдаштыруунун маанилүү фактору катары көбүрөөк каралууда. Буга карабастан, көптөгөн тоскоолдуктар мамлекеттик сектордун акылдуу жана маалыматтуу сатып алуучу кардар катары иш алып баруусуна жолтоо болууда. Бул документ мамлекеттик сатып алуулардагы процесстерге, компетенцияларга, процедураларга жана мамилелерге байланышкан тоскоолдуктар берүүчүлөрдүн инновацияларды киргизүү жана инновациядан пайда көрүү жөндөмдүүлүгүнө кандайча таасир эткенин түшүнүүгө аракет кылат. Жоопторду табуу үчүн биз пробит моделин колдонуу менен Улуу Британиянын мамлекеттик секторунун берүүчүлөрүнө атайын сурамжылоо жүргүздүк жана бул тоскоолдуктарды жеткирүүчүлөрдүн кабылдоосуна структуралык, рыноктук жана инновациялык детерминанттардын таасирин изилдөө үчүн.
Кыдыков Азизбек Асанбекович, Мырзалиева Мадина Алмасбековна
1755 | 0
Кыргызстанда жашыл логистиканы илгерилетүү ыкмасы катары экологиялык транспортту пайдалануу
Негизги сөздөр: логистика, жашыл экономика, экологиялык талаптар, электр транспорту, электробиль, айлана-чөйрө, атмосферага чыгышы, транспорттук инфраструктура. Орнотмо Сунушталган изилдөөдө Кыргыз Республикасында айлана-чөйрөнүн булганышынын актуалдуулугуна жана көйгөйлөрүнө талдоо жүргүзүлгөн. Чүй өрөөнүндөгү, өзгөчө борбордо – Бишкек шаарындагы абанын сапаты кыйла начарлап кетти, бул элдин ден-соолугуна терс таасирин тийгизүүдө. Бишкек шаарынын калкы 1 миллиондон ашык болгон учурда абанын автомобилдик таштандыларынан булганышы менен олуттуу проблемалар бар. Жашыл логистика ыкмасын пайдалануу булгоонун негизги булагын табууга мүмкүндүк берди. Бишкектеги абанын интенсивдүү булгануу булагы болуп автомобилдер саналат. Атмосферага чыгарууларды кыскартуу боюнча иш-чаралардын комплекси, анын ичинде адамдардын аң-сезимин жана чыгындыларды төмөндөтүү боюнча жоопкерчиликти өзгөртүү, электр транспортун пропагандалоо сунушталды. Шаардын жүргүнчүлөр транспорту социалдык-экономикалык жактан чоң мааниге ээ. Алар транспорт күн сайын пайдалануу жана анын бардык жакшыртуу дароо баа предмети болуп калды, анткени, ал калктын акыл-эс жана электротранспорт пропаганда менен иш-аракети менен кандай таасир этсе болот. Сунушталган чараларды колдонууга киргизүү боюнча минималдуу чыгымдарга баа берүү жүргүзүлдү. Өзүнө пилоттук долбоордун жана техникалык сыноолордун этабын, ошондой эле экономикалык бааларды жана сунуштарды камтыган электр транспортун жана транспорттук инфраструктураны өнүктүрүү боюнча план сунушталган. 1 Документ Киргизилсин (Киришүү) Максат ушул изилдөөнүн болчу аныктоо ыкмалары жана методдору жашыл логистика изилдөө үчүн экологиялык проблемалар Бишкек шаарында жана жалпысынан Кыргыз Республикасынын жана сунуш кылуу үчүн иш-чараларды жакшыртуу абанын сапатын, атап айтканда пайдалануу транспорт жана шаардык электр жүргүнчүлөр унаасын атап айтканда. Изилдөө көрсөткөндөй, туруктуу өнүктүрүү үчүн коомчулукту жана шаардык чөйрөнү пайдалануу зарыл жашыл технологиялар жана умтулуу түзүү аз көмүртектүү коомдун [1]: максатына жетүү Үчүн сплоченные өкмөттүн күч-аракети, жеке сектордун жана изилдөөчүлүк интуиция ээ болуп, биринчи даражадагы маанисин өзгөртүп кайра түзүү үчүн, илимий жыйынтыктарга жетишүү Максатында туруктуу өнүктүрүү (ЦУР). Атайын том (СБ) ТӨМгө жетишүүгө багытталган жашыл демилгелердин кеңири спектрин кабыл алат жана карайт. Бул SV өзүнө фундаменталдык изилдөөлөрдү альтернативдүү отун, акылдуу жана экологиялык таза материалдар үчүн санын азайтуу жана калдыктардын айлана-чөйрөгө таасир; аспаптар долбоорлоо-технологиялык системаларды иштеп чыгуу үчүн туруктуу керектөө жана өндүрүү үчүн жамааттардын; системасы калдыктарды туруктуу башкаруу; круговая экономика жана дем берүүчү стратегиясын, мисалы аркылуу мамлекеттик саясатты жана акылга сыярлык өнөктөштүк. Иште [2] таза аба үчүн жашыл логистика принциптерин колдонуу изилденди.: Шаарлардын динамикалуу өнүгүшү берүүлөрдүн логистикалык процесстерин ишке ашыруунун, өндүрүштүн жана бөлүштүрүүнүн натыйжасында көпчүлүк учурда келип чыккан экологиялык проблемаларды натыйжалуу чечүүнү талап кылат. Азыркы учурда негизги максаты жүргүзүлгөн иш жардамы менен логистика, болуп терс кесепеттерин минималдаштыруу жана экономикалык жашоо тиричилигинин, анын ичинде тышкы натыйжаларды (мисалы, товарларды кайра жүктөө, айлана-чөйрөнү булгагандык), ошол эле учурда көбөйтүү логистикалык пайданы сыяктуу чыгымдарды азайтуу жана жакшыртуу кардарларды тейлөө (Амбросино жана Сьомахен, 2014). Таза логистикалык процесс-бул логистикалык иштин негизги элементи (Кадлубек, 2015). Логистикада системалуу мамиле Экологиялык жана экономикалык максаттардын кагылышын жокко чыгарган ишти уюштурууга мүмкүндүк берет. Жашыл логистика үстүнөн аба коргоону баса белгилеген. Тиешелүү илимий-изилдөө жана "жашыл" чынжырлар негизинен экономикалык, экологиялык жана коомдук натыйжаларга жетишүүгө багытталган (Субраманьян жана Гунасекаран, 2015). Ошентип, жашыл логистика концепциясы экологиялык гана эмес, туруктуу өнүктүрүүнүн бардык максаттарын ишке ашырууга алып жаткан чечимдерге жагымдуу. Жашыл логистика иш-аракеттерин камтыйт, багытталган: логистическое башкаруу, айлана-чөйрө, сактоого коюу жана таңгактоо менен төмөн кармоо көмүртек, ташууга менен төмөн кармоо көмүртек, башкаруу автопарком, альтернативдик энергетика жана инновациялар логистика боюнча (Zhang, Thompson, Bao and Jiang, 2014). Жашыл логистика башка максаттар климаттын өзгөрүшү, абанын булгануусуна, ызы-чуу, дирилдөө жана аварияларга (жаштар, 2014) байланыштуу тышкы чыгымдарды азайтуу кирет. Транспорт шаарында абанын булганышынын негизги булактарынын бири болуп эсептелет. Ошондуктан, жашыл логистика керек колдоого алынат шаардык логистика стратегиясынын "натыйжалуу башкаруу, шаардык жүк ташууларга жана башка трафиком агымдарынын менен жетишүү максатында оптималдуу компромисске баруунун ортосундагы камсыз кылууну оптималдуу логистикалык тармактарынын өндүрүмдүүлүгү, ишенимдүү кардарларды тейлөө жана азайтууга таасир айлана-чөйрөгө булгоочу заттарды атмосфералык абага, энергия керектөө жана заторов жолдордо" (Амарал жана Aghezzaf, 2015). Шаардык калктын көбөйүшү жана экономикалык өнүгүү шаарларда абанын булганышына алып келет, бул ден соолук үчүн коркунучту жана жашоо сапатынын начарлашын билдирет. Ушул себептен шаардык бийлик шаардын экономикалык, турак-жай жана транспорттук процесстерин абанын булганышын болтурбоо үчүн түзөт. Мындай мамиле жашыл логистика концепциясына ылайык келет, ал саркындыларды азайтууга, калдыктарды кыскартууга жана энергияны аз пайдаланууга багытталган. Бул иште негизги булгагыч унаа жана өзгөчө жүк ташуучу унаа деп таанылат. Туруктуу өнүктүрүү жана жашыл технологияларды пайдалануу маселелери изилдөө менен карап [3]: атайын том (СБ) кабыл алат жана туруктуу өнүктүрүү максаттарына жетишүүгө багытталган жашыл демилгелердин бир катар карап жатат. Бул SV өзүнө фундаменталдык изилдөөлөрдү альтернативдүү отун, акылдуу жана экологиялык таза материалдар үчүн санын азайтуу жана калдыктардын айлана-чөйрөгө таасир; аспаптар долбоорлоо-технологиялык системаларды иштеп чыгуу үчүн туруктуу керектөө жана өндүрүү үчүн жамааттардын; калдыктарды туруктуу башкаруу системасы; мисалы, мамлекеттик саясат жана акылга сыярлык өнөктөштүк аркылуу, айланма Экономика жана стимулдаштыруучу стратегиялар. Ошентип, болжолдонгон экологиялык максаттар үчүн комплекстүү мамиле зарыл. Жолдо азайтуу углеродных чыгышынын жүргүнчүлөрдү ташууларды: таасир климаттык бюджетке Индиянын иликтениши в [4]: баа транспорт чыгышынын менен электромобилями, электр тарамдарынын (EG) жана потерями T&D. Жасалган тыянак бул электромобили жарабаса жок натыйжалуулугун жогорулатуу EG жана жоготууларынын T&D. Түзүлүп он бир түрдүү сценарийлер менен расчеттук неопределенностями үчүн жүргүнчүлөрдү ташуу борбордогу турмушу Мумбаи. Изилдөө көрсөткөндөй эле, эмне киргизүү электромобилей ош шаары жок бир убакта жакшыртуу EG көбөйүшүнө алып келет таза CO 2.жабдуу түрүндө берилет. Бирок, бул иш ко 2 башка таштандыларды эске албайт. Төмөнкү изилдөө, посвященным проблемалары таасирин транспорттун шаардык чөйрөгө болуп саналат [5]: ачуу жана бара-бара кеңейтүү региондук экспресс-темир жол (RER) мезгилинде менен 1970-жылдан 2000-жылга столичном региондогу Парижа. Фирмалардын жайгашкан ордуна, калктын жумуштуулугуна жана өсүшүнө шаардык темир жол транспортунун себептик таасири каралууда. Ошентип, транспорттук, турак жай жана бизнес инфраструктурасынын өз ара байланышы анык. Ушул эле маселе боюнча изилдөө болуп саналат [6] эриндерин жана жер пайдалануунун эрежелерин ортосунда күчтүү терс байланыш бар болгон. Ограничивая жаңы куруу, эң таза райондорго өлкөнүн, по-видимому, подталкивают жаңы курулуш жерлерине менен кыйла жогорку калдыктары. Шаарларда, адатта, шаарга караганда бир кыйла азыраак зыяндуу заттарды, ошондой эле шаар менен шаардын ортосундагы ажырым, мисалы, Йорк сыяктуу эски шаарлардын аймактарында кездешет. Бул жерде ал айдоо, коомдук транспорттун, үй жылытуу жана үй электр энергиясын пайдалануу агып каралат. Кытайдын кызыктуу тажрыйбасы [7] Наабайкина жеке жүрүш-турушуна транспорт айдоо чектөө киргизүү үчүн. Чектөө айдоочуларга автоунааларын жумасына бир иш күнү номердик белгинин негизинде колдонууга тыюу салынат. Бул уюштуруучулук иш-чаралар да эксплуатацияланып жаткан машиналардын санын азайтууга жардам берет, демек, атмосферага чыгарылуулардын санын азайтууга болот. Таасирин баалоо абанын булганышынын кр транспорт шаардык райондордо - сереп иш жүзүндөгү маалыматтарды жылы аткарылган иштерге [8]: өткөрүлгөн ар тараптуу сереп изилдөө, посвященным измерениям концентрациясынын булгоочу заттардын микроокружении шаардык транспорттун, жарыяланган январынан 2016-жылдын июль 2020-маалымат базаларында Medline, Scopus жана Embase. Транспорттун ар бир түрү үчүн орточо мааниси жана таасир кыркалары, ошондой эле бир изилдөөнүн алкагында транспорт түрлөрү жана эсепке алуу ортосунда таасир мамиле иштелип чыккан. Алынган жыйынтыктар айгинелейт жогорку абанын концентрациясы көп байкалат автомобилдик транспорт менен салыштырганда, велосипединен жана ходьбы. Ошондуктан көңүлгө алуу менен кыйла кеңири жана узак мөөнөттүк пайда үчүн калктын ден соолугун жана айлана-чөйрөнү, ал жөнүндө тыянак зарыл бардык күч-аракетибизди караштырылсын үчүн, буруу артыкчылыктуу көңүл активдүү поездкам жана коомдук транспорт жана көмөктөшүүсү керек большему адамдардын саны пайдаланууга ушул транспорт түрлөрү менен. Аны менен чыгарууларды азайтуу боюнча милдеттерди ишке ашырууда коомдук транспорттун ролу тастыкталат. Көйгөйлөр жана абанын булганышын вызываемой бул у шаардык тургундардын озабоченности иликтениши анын [9]: ак-башташат адаптировать өз жүрүм-турумун өлкөгө жана сапатын эске алуу менен жергиликтүү абанын тандоодо үй. Жол кыймылынан улам абанын булганышы менен шаар үчүн турак үйлөрдүн жана транспорттун жайгашкан ордун тандоонун мейкиндик жана интеграцияланган модели сунушталат. Внутригородские мейкиндик моделин калктын жыштыгы, тандоо түрүнө транспорт жана результирующего калкка тийгизген талданат үчүн шаардык шарттарды менен ар кандай дењгээлдери ден соолугу үчүн коркунучтун жана маалымат жөнүндө абанын булганышы, жеткиликтүү тургундары үчүн. Бул иш абанын булганышы жана жер пайдалануунун жана транспорт комплекстүү иш-чаралар менен байланышкан маселелер боюнча маалымат менен камсыз кылуу зарылдыгын баса белгилейт. Бул контекстте, ден соолукка пайда шаардык борборлорго жакын калктын жыштыгын төмөндөтүү натыйжасы болуп саналат. Ошондуктан, абанын булганышы жана карбониз проблемаларды изилдөө көп арналган. Алардын бири электр транспортун коомдук жүргүнчү, ошондой эле жеке жүргүнчү катары пайдалануу болуп саналган булгоонун деңгээлин азайтууга ар кандай мамилелер сунушталат. Кыргыз Республикасында түрткү берүү максатында пайдалануу, транспорт, кийинки муундагы – электромобилей Кыргыз Республикасынын жарандарынын, КР экономика Министрлиги тарабынан иштелип чыккан иш-чаралардын Планы стимулдаштыруу боюнча пайдалануу дөңгөлөктүү транспорт каражаттарынын, электр кыймылдаткычтары менен двигателями жана түзүү зарядной инфраструктурасын [10]: ЕАЭБ алкагында кабыл алынган чечим жөнүндө обнулении ташып келүүдөгү бажы алымдарынын коюмдарын Бирдиктүү бажы тарифинин ЕАЭБ боюнча 31.12.2021-жылдын. Сунуш киргизилген кароо ЕАЭБ узартуу боюнча 2025-жылга чейин мөөнөтүн маселени чечүү колдонуу боюнча төмөндөтүлгөн бирдиктүү бажы алымдарынын жана салыктардын карата электромобилей ташылып келген жеке жактар тарабынан жеке пайдалануу үчүн, анткени аракеттенүү мөөнөтүнүн бүтүшү боюнча бул чечим ташып келүүдөгү бажы алымдарынын коюмдары болот уплачиваться ылайык, Бирдиктүү бажы тарифине ЕАЭБ өлчөмдө 15% бажы наркын. Борбор стандартташтыруу жана метрология боюнча иштер жүргүзүлүүдө стандартташтыруу электрозарядных түзүлүштөрдү жана эл аралык стандарттарын жайылтуу IEC 61851 жана IEC 62196 улуттук стандарттар системасын, ошондой эле иш жүргүзүлөт классификациялоо боюнча электрозарядных станцияларынын тиби боюнча. Бишкек шаарынын мэриясы менен бирдикте Бишкек шаарынын чегинде электр текшерүү инфраструктурасынын болжолдуу жайгашкан жери жөнүндө маселе каралат. Учурдагы абалына талдоо шаардык жүргүнчүлөр транспортунун жүргүзүлгөн Японским эл аралык кызматташуу агенттиги (JICA) 2013-ж. [11]: жасалды деген жыйынтык азыркы учурда жүргүзүлөт сабаттуу саясат өнүгүү жана өнүктүрүү коомдук транспорттун. "Коомдук транспортту өнүктүрүү планы". Мындай шартта шаардыктарды жылдырууда негизги ролду коомдук транспорт каражаттары аткарышы керек. Бүгүнкү күндө бардык коомдук транспорт менен ташуулардын 70% жеке ташуучулар тарабынан кичи автобустарда жүзөгө ашырылат. Муниципалдык эле унаа болуп неконкурентоспособным бири кем өнүккөн каттамдык тармактын, жогорку интервалов кыймылынын, эскирген инфраструктура жана сапатынын төмөндүгүнөн пайдалануу кыймылдуу курамдын. Транспорт комплексин башкаруу боюнча укуктук базанын жоктугу да кемчилиги болуп саналат, ушундан улам башкаруу процесстери кол режимде жүзөгө ашырылып, ал эми кандайдыр бир пландоо мүмкүн эмес. Азыркы учурда 70% ташууларды жүзөгө ашырган жеке ташуучулар ачык бийлик тарабынан иш жүзүндө этибарга алынбай жатышат. Ошондуктан жөнгө салуу үчүн коомдук транспорттун ишин жана сапатын жогорулатуу анын кызмат көрсөтүүлөр, биринчи кезекте, реформалоо талап кылынат башкаруу системасын белгилөө менен адилеттүү мамиле менен жеке ташуучулар тарабынан эмес, инфраструктураны өнүктүрүү аракеттери же вытеснить жеке ташуучулар менен рыногун өнүктүрүүнүн эсебинен муниципалдык транспорттун. Бишкек сыяктуу шаарда кымбат баалуу рельстик транспортту: трамвайды, тез трамвайды же метро куруу талап кылынбагандыгын белгилей кетүү маанилүү. Боюнча тажрыйбага россиялык шаарлар менен окшош калкынын саны (Екатеринбург, Казань, Ылдыйкы Новгород) болот предположить, бул курулуш да бир линия метро мүмкүн ээлөөгө 20-30 жыл талап кылынат колоссальных инвестицияларды инфраструктурасына, ошондой жыйынтыгында деле жакшыртат шарттары передвижений. Биздин баарыбызга караганда, Бишкек шаарындагы Түндүк–түштүк метро линиялары бардык кыймылдын 6-8% ын гана тейлей алат. Дүйнөлүк тажрыйба көрсөткөндөй рельефтик инфраструктуранын жоктугу атаандаштык артыкчылыгынан болушу мүмкүн, анткени автобустук системалардын өнүгүүсүн жөнөкөйлөтөт. Долбоордо – өнүктүрүү концепциясын г. Бишкек [12]: сунушталган перенаправить өнүгүү багытына алып чыгууга шаарынын менен горизонталдуу (кеңейтүү администрациялык чек араларын комплекстүү өздөштүрүү курулбаган аймактарды менен) вертикальный (интенсификация пайдалануунун буга чейин курулган аймакты жана өнүктүрүүгө түрткү берүү шаарынын түзүлгөн административдик чек араларында). Биздин долбоордо жерди пайдалануу параметрлери коомдук транспорттун өнүгүшү менен байланыштырылган, бул пландоого жана транспорттук инфраструктурага жүктөмдү оптимизациялоого мүмкүндүк берет. Шаардын борборунан жана жүргүнчүлөр транспортунун негизги линияларынан алыстангандыгына жараша курулуштун тыгыздыгы жана кабаттуулугу төмөндөйт (сүрөт. 1). Экинчи бөлүм ушул изилдөө арналган транспорт проблемалары: улично-жол тармагы Бишкек ээ жетишсиз плотностью, ошондон улам тиби шаардык шайма негизделген преимущественном пайдалануу, жеке автотранспорттун боло албайт туруктуу жана комфортным. В шаараларда менен окшош параметрлер улично-жол тармагын эл аралык практика сунуштайт накладывать олуттуу чектөө ээлик кылууга жана пайдаланууга автотранспорт үчүн смещать транспорттук суроо-транспорттун башка түрлөрү (Сүрөт.2). Мындай шартта шаардыктарды жылдырууда негизги ролду коомдук транспорт каражаттары аткарышы керек. Бүгүнкү күндө бардык коомдук транспорт менен ташуулардын 70% жеке ташуучулар тарабынан кичи автобустарда жүзөгө ашырылат. Сүрөт.1 шаарды өнүктүрүүнүн концепциялык схемасы/ Булак: автордук жамаатты изилдөө Сүрөт.2. Бишкек шаарынын учурдагы көчө-жол тармагы / Булак: автордук коллективди изилдөө Мында муниципалдык коомдук транспорттун иштеп жаткан маршруттук тарамы-автобустук жана троллейбус линиялары 3-сүрөттө сунушталган. 4 Сүрөт.Бишкек шаарынын муниципалдык транспортунун аракеттеги маршруттук тармагы Бул изилдөөнүн жыйынтыгы боюнча, жалпысынан шаарды өнүктүрүү ариптерин чейин каттам тармагынын жана транспорт инфраструктурасынын өнүгүшү артта калуу жөнүндө корутунду чыгарууга болот. Кыргыз Республикасынын Өкмөтү Бишкек шаарындагы жүргүнчүлөр транспорту чөйрөсүндөгү кырдаалды жакшыртуу, анын ичинде зыяндуу чыгарууларды азайтуу үчүн күч-аракеттерин жумшайт. Август айында 2020-ж. кол коюлган меморандум ортосундагы өз ара түшүнүшүү жөнүндө Азия өнүктүрүү банкы (АӨБ) жана Кыргыз Республикасынын финансы Министрлигинин долбоору боюнча электрификации шаардык транспорт [13]. Кыргызстанда электробустарды колдонуу жаңы жана бейтааныш иш болуп саналат. Ишинде [14] шаардагы электрдик жүргүнчүлөр транспортунун ар кандай варианттарынын натыйжалуулугун жана колдонуусун талдоо жыйынтыгы берилген. Технологиялар электросетевых автобустардын – электробусов: электробусы менен тамак-аш менен кыймылы (In-Motion-Feeding), электробусы менен подзарядкой кыймылда (In-Motion-Charging), электробусы менен подзарядкой каттамда (Opportunity Charging), электробусы менен подзарядкой нарын депо/карата станциялары (Overnight Charging). Троллейбустар" кемчиликтери " –Омар электробустар: 1. Электр менен жабдуу системасы: азыктандыруучу көмөкчордондор фидерлер, байланыш тарамдары-чыгымдар 2.Визуалдык булгоо (?()- эстетика 3.Байланыш тармагынын татаал кайчылаш-чыгымдар, эстетика 4.Катталган каттамдык тармагы (?)- жүргүнчүлөрдүн ишеними 5.Төмөн маневр (?))- 2-3 тилкеси 6.Электр менен жабдуу жана токъем системасын ишенимдүүлүк! - алдын алуу жана өркүндөтүү Ташуулардын энергия натыйжалуулугу боюнча электрбустардын ар кандай түрлөрүн салыштыруу жүргүзүлөт (1-таблица) Жүргүнчүлөрдүн жол киреси / ташуулардын энергиялык натыйжалуулугу 1-Таблица Пассажировместимость, чел Энергия на пассажира, Вт*ч/(пас*км) Масса накопителя, кг IMF 100 25 - IMC 95 26 312,5 OC 81 30 1250 ONC на тягу 26 96 5000 56 45 3000 Техникалык көз караштан алганда, бул варианты абдан похожи – кузов жана шасси автобустук типтеги тяговый электродвигатель, түзүлүш, башкаруу жана камсыз кылуу электр энергиясы. Ар кандай электр чубалгыларынын наркынын айырмачылыктар негизинен кубаттуулугу, өлчөмү жана батарейканын массасынын менен аныкталат. Сиздин шаар үчүн абдан ылайыктуу электробустун кандай түшүнүгү? Ал үчүн шаардын конкреттүү шарттарын жана ресурстарын эске алуу сунушталат. Салыштыруу варианттарын электробусов жасалышы изилдөөгө [15]: Биздин талдоо көрсөткөндөй, дизельный автобус, иштеген кадимки дизеле калат эң үнөмдүү технологиясына чейин жана 2025-жылдын, азырынча ченемдик база калат неизменной. Бирок, бул абдан аз Германиянын Өкмөтүнүн Борбордук максаттарга жетүү үчүн өбөлгө түзөт. "Мобилдүүлүк жана күйүүчү стратегиясы" (ктө), мисалы, парник газдарынын энергияны көбүрөөк керектөөнү кыскартуу же жаңы технологияларды ишке киргизүү. Тескерисинче, электр автобустар бул максаттарга жетүүгө олуттуу салым кошушу мүмкүн. Менен прогрессом энергетика өтүү ("Energiewende") жана андан аркы өнүгүшү аккумуляторной батареянын технологиясы электробусов болуп калат ашык пайдалуу, айрыкча экологиялык көз караштан. Үчүн электр автобустардын БКИНУН катары каралат эң экономичная технологиясы үчүн линияларын чоң жөндөмдүүлүктөрү (көп тейлөө, транспорт каражаттары сыйымдуулугу чоң) же линияларын жогорку суроо-талап болгон энергиясы. Башка жагынан алганда атмосферага бардык чыгындыларды: энергия алып жүрүүчүлөрдү өндүрүүдө иштетилген газдардын чыгышы жана атмосферанын жогорку катмарларына чыгындыларды эске алуу керек. Кадимки автобустардын сормо түтүктөрүн чыгаруу "башкаруу базасы негиздери" (Азия, версия 3.2) автомобиль транспорту менен чыгаргандык катышы колдонуу менен эсептелет. Электр автобустарын пайдалануу фазасынын чыгышы электр энергиясын өндүрүү менен аныкталат. Түзүмү электр энергиясын өндүрүүнүн негизделген ишине AG Energiebilanzen , Bundesverband Erneuerbare Energien (Федерациясы энергиянын кайра жаралуучу булактарын Германия)жана Fraunhofer Institut für Solare Energiesysteme (Институту күндүн энергиясын Фраунгофера Энергетикалык системасынын). Электр энергиясын келечектеги микс 2011-жылдын Лейтстудияга негизделген. Электр энергиясын өндүрүү үчүн чыгуулардын эсептешүү коэффициенттери электр станцияларын чыгарууну жана алгачкы энергия булактарын берүүнү камтыйт. Ошондой эле автобустарды өздөрү өндүрүүдө парник газдарын бөлүп чыгарууга талдоо жүргүзүлдү. Парник газдарынын чыгындылары: бардык альтернативдүү концепциялар дизелдик автобуска салыштырмалуу өндүрүш этабында чыгындыларды көбөйтүштү. Алар жогорку электр автобустун тиешелүү түшүнүгү батарейканын өлчөмүн таасирин тийгизет. Бирок, отун уюкчаларындагы гибриддик автобустар транспорт каражаттарын өндүрүүдөн улам кыйла жогору чыгындыларга ээ болот. Кыйла жогорку чыгышы отун элементинин негизинен төмөнкүлөр менен шартталган полимером, армированным углеродным волокном (CFRP) колдонулуучу керек үчүн суутек, жана платиной пайдаланылган отун элементе. Натыйжалуу өндүрүш процесстери углепластика, электр энергиясын пайдалануу менен кыйла жогорку үлүшүнө энергиянын кайра жаралуучу булактарын жана андан ашуун үлүшү жогору продукцияларды сатуу платина төмөндөтүүгө мүмкүн, бул экологиялык кесепеттери келечекте. Ошентип, ИМК шаардык коомдук транспорт электрлештирүү стратегиясынын ажырагыс бөлүгү катары каралат. Тандоо технология жана технологияларды өнүктүрүүнүн азыркы этабында ИМС стратегиясынын пайдасына жасалды. Тандоо электробусов технологиялар БКИНУН жасалды эле жылы Сан-Франциско [16]: шаар кеңейтет өзүнүн парк транзиттик автобустардын нулевым деңгээли чыгышынын: кийин сатып алуу 93 сочлененных электр автобустардын Xcelsior XT60 муниципалдык транзиттик агенттиги Сан-Франциско (SFMTA) разместило заказ 185 автобустардын New Flyer XT40 жабдылган системасы In Motion Charging (БКИ), технологиялар-жылдын Kiepe Electric. Функциясы менен In Motion Charging троллейбустар покрывают участоктору каттам жок аба линияларын режиминде тамак-жылдын аккумуляторов, ошондой батареянын андан кийин заряжаются, качан транспорт каражаты кайрадан көрсөтүлөт астында аба линиялары менен камсыздалышы. Алар жүргүнчүлөрдүн агымын жакшыртуу жана айлана-чөйрөгө тийгизген таасирин азайтуу үчүн чакырылган. Бул жаңы автобустар шаардын эң тоолуу жана өтө жүктөлгөн каттамдарынын жүргүнчүлөрүн тейлейт. 2. Өзгөчөлүктөрү жана ыкмалары • Жасалган болжолдоолор жана аларды негиздөө * Маалыматтарды талдоо жана жалпылоо үчүн колдонулган статистикалык жана математикалык жол-жоболор. Колдонулган ыкмалар эреже катары хронологиялык тартипте, зарыл тактык жана маалымат менен жазылышы керек. Стандарттык ыкмалар гана эскертилген же адабиятка жасалган шилтеме менен сыпатталышы мүмкүн. Жаңы ыкмасы эгерде ал майда-чүйдөсүнө чейин баяндалат керек. Бишкек шаарынын калкы 1 миллиондон ашык болгон учурда абанын автомобилдик таштандыларынан булганышы менен олуттуу проблемалар бар. Бишкектеги абанын интенсивдүү булгануу булагы болуп автомобилдер саналат. Бишкек шаарындагы атмосферага булгоочу заттарды жыл сайын чыгаруунун жалпы көлөмү 240 миң тоннаны түзөт, анын ичинен 180 миң тонна булгоочу заттарды автомобилдерге туура келет. Шаарда катталган автоунаалардын саны 500 миңден ашат, алардын ичинен электробиликтери 100 даанадан аз. Бишкек шаарынын калкы 1 миллиондон ашык болгон учурда абанын автомобилдик таштандыларынан булганышы менен олуттуу проблемалар бар. Бишкектеги абанын интенсивдүү булгануу булагы болуп автомобилдер саналат. Бишкек шаарындагы атмосферага булгоочу заттарды жыл сайын чыгаруунун жалпы көлөмү 240 миң тоннаны түзөт, анын ичинен 180 миң тонна булгоочу заттарды автомобилдерге туура келет. Шаарда катталган автоунаалардын саны 500 миңден ашат, алардын ичинен электробиликтери 100 даанадан аз. Катары, чечим мэрия көрүп турат көбөйтүүгө паркынын коомдук муниципалдык транспорт чейин 60%-70%, бул кошумча 400-600 бирдик автобустардын чоң класс (45-60 орун), - деп тартибин оптималдаштырууга мүмкүндүк берет, сапаты жана иретке транспорт агымдарын борбордук көчөлөрдүн. Шаардын администрациясы экологияны жакшыртуу үчүн иш – чараларды кабыл алууда-газдагы кыймылдаткычтары менен автобустар сатылып алынды, бул зыяндуу заттардын агындыларын азайтат. Ошондой эле троллейбус паркын кеңейтүү боюнча аракеттер жасалууда. Бирок, пайдалануу электробусов болуп саналат, алар үчүн жаңы жана незнакомым иш жүргүзүү керектигин атайын изилдөө иштерин жүргүзгөн жана кеңири жайылтуу жана пайдалануу, электр башында жүргүнчүлөрдү ташуучу унаа каражаттарындагы, андан кийин, жана бардык жерлерде. Транспорт тармактарын кеңейтүү жана абанын булганышын төмөндөтүү жана Кыргыз Республикасында жашыл логистиканы илгерилетүү боюнча Бишкек шаарында ААКтын электрбустарын киргизүүнүн натыйжалуулугу жөнүндө болжол жасалды. Жүргүзүлгөн, ошондой эле төмөнкүдөй изилдөө: изилдөө түзүмүн кыймылдуу курамды коомдук транспорттун, өзүнө камтыган кырдаалды иликтөө менен поездками ар кандай түрдөгү транспорт жана рекомендована рациональная түзүмү; троллейбус тармагына, троллейбустарды троллейбус менен шаардын четин чоңойтулган автономдуу жүрүшү менен пайдалануунун эсебинен жабуу мүмкүндүгү максатында талдоо жүргүзүлдү. Изилдөө ачык булактардан маалыматтардын негизинде эконометрикалык ыкмаларды, ошондой эле өз изилдөөлөрдүн маалыматтарды, эксперттик талдоо жана калктын сурамжылоо маалыматтарды колдонушкан. 3 Натыйжалары Кыргыз Республикасынын тышкары чакан ГЭС эксплуатируется 18 электр станцияларынын белгиленген суммалык кубаттуулугу 3678 МВт, анын ичинде 16 ГЭС жана 2 ТЭЦ. ГЭСтерде электр энергиясын иштеп чыгуунун үлүшү өндүрүштүн жалпы көлөмүнүн 88,5% ын түзөт [17]. Учурда мындай өндүрүш түзүмүндө электр энергиясынын чыгышы анын жогорку катмарлары атмосферанын жүргүзүүдө энергия булактарына минимальны, ошондуктан нурлануу булактарынын зыяндуу газдардын автомобилдерди болуп саналат негизги загрязнителем абанын жана объектиси таасир жашыл логистика. 1. Кыргыз Республикасынын тышкары чакан ГЭС эксплуатируется 18 электр станцияларынын белгиленген суммалык кубаттуулугу 3678 МВт, анын ичинде 16 ГЭС жана 2 ТЭЦ. ГЭСтерде электр энергиясын иштеп чыгуунун үлүшү өндүрүштүн жалпы көлөмүнүн 88,5% ын түзөт [17]. Учурда мындай өндүрүш түзүмүндө электр энергиясынын чыгышы анын жогорку катмарлары атмосферанын жүргүзүүдө энергия булактарына минимальны, ошондуктан нурлануу булактарынын зыяндуу газдардын автомобилдерди болуп саналат негизги загрязнителем абанын жана объектиси таасир жашыл логистика. 2. Жүргүнчүлөр электр транспортунун сунуш кылынган түрүн тандоо үчүн 2-таблицада орточо мүнөздөмөлөрү менен техникалык аткаруунун варианттарын классификациялоо түзүлгөн. Электр транспортунун түрлөрүнүн классификациясы- Таблица 2 Троллейбус (с минимальным автономным ходом)\ Электробус с питанием в движении Электробус с подзарядкой в движении (троллейбус с увеличенным автономным ходом) Электробус с зарядкой на остановках Электробус с зарядкой в депо Название технологии IMF (In-Motion-Feeding) IMC (In-Motion charging) OC (Opportunity charging) ONC (Overnight charging) Способ накопления энергии нет Зарядка при движении по участку, оборудованному контактной сетью Ультрабыстрая зарядка на маршруте в ходе части остановок Ночная медленная зарядка Запас автономного хода до 2 км 5 — 70 км 20 — 70 км от 150 км Простой на зарядку Отсутствует Отсутствует 5 — 25 минут (на остановке) 4 — 10 часов (в парке) Атактуу троллейбус байланыш тармагына жана тармактын наркы менен байланган болуп саналат. Байланыш тармагы менен бирге кабельными линиялары жана тяговыми подстанциями болуп кымбат баалуу объекти болуп инфраструктураны талап кылган олуттуу инвестицияларды куруу жана тейлөө. Байланыш тармагын куруу жетиштүү жогору. Ошондуктан Бишкек шаарында ИМСтин вариантын колдонуу сунушталууда. Өлкөлөрдө, сакталып калган линиясы классического троллейбуса, негизсиз варианты "жарым-жартылай" троллейбуса, б. а. троллейбустар менен автономным жүрүшүнө көз аккумуляторов— абдан пайдалуу чечим. 3. Бишкек шаары үчүн Шаарды өнүктүрүү схемасынын негизинде1), муниципалдык транспорттун троллейбустук ташуучунун каттамдык тармагы (Сүрөт. 3 б), изилдөө кыймылдын жана калктын санынын перифериялык зоналардын, дыкат эсептелиши мүмкүн болушунча удлинения троллейбусных каттамдарды жылдын акыркы аялдамалар чейин турак жай массивдерин пайдалануу менен БКИ (табл. 3). Иштеп жаткан каттамдарды узартуу мүмкүнчүлүгү 3-Таблица # Название конечного пункта Номера маршрутов Жил массивы, попадающие в район дополнительного охвата Удлин-е маршрута , км 1 Микрорайон "Джал" 5,14,1 Арча-Бешик, Чон-Арык 5-6 2 Жил. Массив "Ак-Орго" 7,8,9,16 Селекция, Ак-Ордо 6-7 3 Микрорайон "Асанбай" 10,11,17,13,15 с. Кок-Жар, Бешкунгей 5-6 4 Микрорайон "Аламедин-1" 9,15,2 с. Новопокровка, 8 5 Рынок "Дордой"(Кожзавод) 4,17 Келечек, Дордой 5 Удлинение каттамдар аз жана оңой преодолевается троллейбустар карата автономном жүрүшү, перетягивающими бөлүгү жүргүнчүлөрдүн агымын ысык-жылын жашады массивдеринде өзүнө. Аркасында ишке киргизүү новинки троллейбусные каттамдар болот узартууга 30-40 км, ал эми троллейбусную каттамдык түйүнүн кеңейтүү эсебинен мүмкүнчүлүгү жүрүү бир троллейбусной багыты башка. Жолдо троллейбус менен жарым-жартылай дал келген автобустар троллейбустар троллейбустарга алмаштырылышы максатка ылайык. Муну менен жүргүнчүлөрдү тейлөөнүн сапаты жана коомдук жүргүнчүлөр электр транспортунун ролу жогорулоодо. Узаруу таблицасынан көрүнүп тургандай, маршруттардын 5-7 км болушу мүмкүн, акыркы аялдамасынан 10 км максималдуу чейин. Курулуштун наркы 1 км стандарттык троллейбус тармагын 400 миң АКШ долларына жетиши мүмкүн. АКШ, ошондуктан толугу менен өз-өзүнчө жол менен Троллейбус колдонуу жаңы байланыш тармагын куруу үчүн жакшы альтернатива болуп саналат. Демек, КМШ рыногу үчүн орточо эсеп менен ескен автономдуу кыймылы менен троллейбустун наркы 182500 АКШ долларын түзөт. АКШ жана довольна значительна Кыргызстан үчүн альтернатива катары болот пайдалана вариант кайра жасоого иштеп жаткан троллейбустардын заманбап конструкциянын троллейбус увеличенного синьцзян жүрүшүн. Мындай тажрыйба Россия аймактарда топтолгон. Сайышты батарейкасын, текшерүүчү жана байланыштар үчүн автоматтык көтөргүч түзүлүшүн кайра түзүү негизинде. Кайра жасоо наркы 22 миң АКШ долларына жакын АКШ долларын түздү. Комплекти кайра жасоого: жаңы электрондук алып келүүгө жана 42 литий-ионных батареянын-аккумулятора, салмагы болжол менен 1000 кг камсыз Кылынат автономный жүрүшүн 15-20 км жараша жүктөө. Бишкек троллейбус паркында 37 троллейбус бар-5275.03 "Оптима" (РФ) 2018-жылы чыгарылган. 33 ВМЗ-5298.01-50 "Авангард" (2013) маркасындагы троллейбусту кайрадан жабдуу үчүн потенциалдуу объект катары. 4 Талкуулоо Бул жазуучулар пайда жыйынтыгы маанисин жана маанисин түшүндүрүп, бул бөлүмдө болуп саналат. Бул бөлүм, жалгыз, иштин маанилүүлүгүн жана баалуулугун, ошондуктан жазуу үчүн макаланын абдан новатордук жана оор бөлүгү болуп саналат көрсөтүп турат. Бишкек шаарында абанын автомобилдик чыгындылардан булганышы жагынан олуттуу көйгөйлөр бар, бирок бул көйгөйлөрдү чечүү боюнча активдүү чаралар көрүлбөйт. Албетте, өкмөт билдирген долбоорлорду каржылоонун жетишсиздигине байланыштуу. Бирок жашыл экономиканын идеяларын илгерилетүү анча маанилүү эмес маселе болуп саналат. Өкмөттүн да, жергиликтүү коомчулуктун, жарандык коомдун да аракеттери зарыл. Шаардын жүргүнчүлөр транспорту социалдык-экономикалык жактан чоң мааниге ээ. Ал катуу элдин акыл-эс жана электротранспорт пропаганда таасир бериши мүмкүн, жүргүнчүлөр күн сайын транспорт менен пайдаланышат, ошондой эле анын бардык жакшыртуулары дароо баалоонун жана жылдыруунун предмети болуп калат. Төмөнкү этабы изилдөөлөрдү болуп калышы мүмкүн идеясы аны маршруттук микроавтобус менен камсыз кылуучу 70% шаардык пассажирооборота, анын электромобиль, ошондой эле бул берер азайтуу абанын булганышынын. Негизги тоскоолдук болуп саналат, албетте, наркы релиздерди, ал жетиши мүмкүн 20-30 АКШ долл. АКШ долларын түздү. Бирок системалардын компоненттери Беларуста жана Россияда өндүрүлүшү мүмкүн жана аккумулятордук батареялар КЭР тарабынан сатылып алынышы мүмкүн, бул чыгымдарды азайтууга мүмкүн. Сарптоолорду төмөндөтүү үчүн Кыргызстандагы айрым компоненттердин өндүрүшүн локалдаштыруу алып салынган эмес. Жашыл экономика принциптерин андан ары киргизүү энергиянын кайра жаралуучу булактарынын – шамал энергетикасынын жана күндүн башка түрлөрүн өнүктүрүү болуп калышы мүмкүн. Республиканын көптөгөн жерлеринде ветрогенераторлорду орнотуу үчүн дараметтүү мүмкүнчүлүктөр бар, ал эми күн күндөрүнүн саны боюнча жыл ичинде (247) Кыргызстан да күн энергетикасынын өнүгүшүнүн чоң келечеги бар. Тыянактары Кыргыз Республикасында Жашыл экономика принциптерин киргизүүнүн зарылдыгы бышып жетилди жана өбөлгөлөр бар; Башкы движителем идея экологиялык аң-сезим жана декарбонизации болууга тийиш ишке киргизүү долбоорун коомдук жүргүнчүлөрдү ташуучу транспорт; Республикада энергиянын жаңыланма булактарынын башка түрлөрүн өнүктүрүү зарыл. Адабият тизмеси [1] How circular economy and green technology can address Sustainable Development Goals? Edited by Jeng Shiun Lim, Yee Van Fan, Chunjie Li Last update 1 May 2021 https://www.sciencedirect.com/journal/journal-of-cleaner-production/collection/10RMVSP1ZQQ?page-size=100&page=1 [2] Agata Mesjasz-Lech, Urban air pollution challenge for green logistics, 2nd International Conference "Green Cities - Green Logistics for Greener Cities", 2-3 March 2016, Szczecin, Poland, Transportation Research Procedia 16 ( 2016 ) 355 – 365 https://www.researchgate.net/publication/310779353_Urban_Air_Pollution_Challenge_for_Green_Logistics [3] Jeng Shiun Lim, Yi Wan Fan , Chunji Lee How can the closed-loop economy and green technologies contribute to the achievement of the Sustainable Development Goals?, Journal of Cleaner Production. May 1, 2021 https://www.sciencedirect.com/journal/journal-of-cleaner-production/special-issue/10RMVSP1ZQQ [4] Deepjyoti Das, Pradip P.Kalbar, Nagendra R.Velaga Pathways to decarbonize passenger transportation: Implications to India’s climate budget, Journal of Cleaner Production Volume 295, 1 мая 2021 г. , 126321 https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0959652621005412 [5] Thierry Mayera, CorentinTrevien The impact of urban public transportation evidence from the Paris region, Journal of Urban Economics Volume 102, November 2017, Pages 1-21, https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0094119017300608 [6] Edward L Glaeser, Matthew E.Kahn, The greenness of cities: Carbon dioxide emissions and urban development. Journal of Urban Economics Volume 67, Issue 3, May 2010, Pages 404-418 https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0094119009001028 [7] Yizhen Gu, Elizabeth Deakin, Ying Long, The effects of driving restrictions on travel behavior evidence from Beijing, Journal of Urban Economics, Volume 102, November 2017, Pages 106-122 https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0094119017300244 [8] Christina Mitsakou,James P.Adamson,Artemis Doutsia Huw Bruntb Sarah, J.Jonesb Alison M. Gowersa Karen S. Exleya, Assessing the exposure to air pollution during transport in urban areas – Evidence review, Journal of Transport & Health Volume 21, June 2021, 101064 https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2214140521000943 [9] Mirjam Schindler, Judith Y.T. Wang, Richard D. ConnorsA, Two-stage residential location and transport mode choice model with exposure to traffic-induced air pollution, Journal of Transport Geography, Volume 93, May 2021, 103044 https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0966692321000971 [10] Продвижение принципов Зеленой экономики в КР: стимулирование использования экологического транспорта на электрической тяге http://mineconom.gov.kg/ru/post/6597 [11] Исследование по совершенствованию городского пассажирского транспорта в г. Бишкек, Кыргызская Республика. Заключительный отчет. Краткий обзор. — Японское агентство международного сотрудничества (JICA). 2013 г. https://openjicareport.jica.go.jp/pdf/12127627_01.pdf [12] О. Таловская, А. Рыжков, Н. Хорт Бишкек: Проект — концепция модели развития до 2040 года https://urban.hse.ru/bishkek2040 [13] В Бишкеке появятся электробусы? https://kaktus.media/doc/418681_v_bishkeke_poiaviatsia_elektrobysy_podpisan_pervichnyy_dogovor_s_abr.html [14] С. Корольков, «Электробус – технические особенности вариантов исполнения». Троллейбусный комитет МСОТ. МОСГОРТРАНС (8 сентября 2017). https://docplayer.ru/57047153-Elektrobus-tehnicheskie-osobennosti-variantov-ispolneniya.html [15] Fabian Bergk Kirsten Biemann Udo Lambrecht Ralph Pütz Hubert Landinger. Potential of In-Motion Charging Buses for the Electrification of Urban Bus Lines (англ.) // Journal of Earth Sciences and Geotechnical Engineering. — 2016. http://www.scienpress.com/Upload/GEO/Vol%206_4_21.pdf [16] IMC® electric buses on trend in the USA: Kiepe Electric to supply 185 systems for San Francisco https://www.automotiveworld.com/news-releases/imc-electric-buses-trend-usa-kiepe-electric-supply-185-systems-san-francisco/ [17] Электроэнергетика Кыргызстана https://www.energycharter.org/fileadmin/DocumentsMedia/Events/20070426-Bishkek_Kyrgyzstan_Nazarov-ru.pdf
Студенттердин илимий-изилдөө иштери
Анастасия Голощапова
235 | 0
Изменения в Законе «О государственных закупках» и их влияние на ее эффективность
Ушул сайттын BI аналитика модулунун берилмелеринин негизинде студенттер, мугалимдер, талдоочулар жана кенешчилер жазган макалаларды жарыялап баштайбыз. BI – бул жасалма бизнес акылман жардамчы, биздин сайттын аналитика болугунун тиркемеси. Бул тиркеме мамлекеттик сатып алуулар сайтында жарыяланган берилмелерди онлайн режиминде эсептеп аналитика болугуно жарыялап турат. Эл аралык логистика жогорку мектебинин магистри Анастасия Голощапова «Мамлекеттик сатып алуулардын натыйжалуулугу» модулун тандап, эсептелинген берилмелердин негизинде орус тилинде анализ жасады.
Алдаберген Максат Абунасырулы, Ашикеев Нурсултан Жилкелдиевич
Илимий - изилдөө иш
206 | 0
Баалуу металлдарды, рудаларды жана концентраттарды ташуунун өзгөчөлүктөрү.
Бул макалада биз баалуу металлдардын кыймылынын жана мыйзамдуу жөнгө салуу аспектилерин карап чыктык. Бул процесстин логистикалык чынжырын оптималдаштыруу үчүн гана эмес, ошондой эле мамлекеттин маалымат агымын мыйзамдык жөнгө салуу мамилесине жакшыртуу боюнча өз сунуштарын беришти. Негизги сөздөр: асыл таштар, бажы органдары, логистика, лицензия, жеткирүү тармагын башкаруу, ТЭИ, ЕАЭБ, контрабанда, документтерди тариздөө. Баалуу металлдар ар дайым мамлекеттердин, коллекционерлердин, контрабандисттердин жана башка көптөгөн адамдардын көңүл чордонунда болуп келген. Бул көңүл буруу менен, алар жаратылышта өтө аз кездешкендиктен таланттуу болушат. Жаратылышта баалуу металлдар дээрлик ар дайым эркин (жергиликтүү) абалда кездешет. Бул жагынан алып караганда, алардын казып алуу жана ташуу контролдоо абдан көп учурда көп байланыштуу көптөгөн өлкөлөрдүн көйгөйлүү маселе болуп саналат чоң. Өлкөдө баалуу металлдарды ташуунун бардык ишке ашырылуучу жүктөрү Кыргыз Республикасынын ченемдик-укуктук актылары менен жөнгө салынат, мында маанилүү звено 14-жылдын 2017-сентябрында баалуу металлдарды жана кошумча алынуучу металлдарды камтыган кендерди, концентраттарды жана калдыктарды Кыргыз Республикасынын аймагынан ташып чыгуу жана Кыргыз Республикасынын аймагына алып келүү тартиби ойнойт. Баалуу металлдарды жөнгө салуу жана кыймылы Кылмыш-жаза жана башкаруу кодексинин объектиси болуп саналат. Ушул жана башка эрежелер баалуу металлдар жана таштар менен иштөөдө логистикалык шилтемелерди жөнгө салат: казып алуу; ташуу жана сактоо; кайра иштетүү жана кайра иштетүү; таркатуу жана сатуу. Баалуу металлдарды трансчек аралык ташуу өзгөчө мааниге ээ жана мамлекет тарабынан да, бажы органдары тарабынан да, ТЭИнин катышуучулары тарабынан да Кунт коюп көңүл бурууну талап кылат. Мамлекеттик чек ара аркылуу асыл таштарды өткөрүү өзгөчө мамлекеттик көзөмөлгө алынат, анткени ири. - ЕЭК Коллегиясынын 21.04.2015-жылдагы "тарифтик эмес жөнгө салуу жаатындагы ченемдик укуктук актылар жөнүндө"чечими. Бирдиктүү тизменин 2.10-бөлүмү (баалуу металлдар жана баалуу металлдарды камтыган чийки товарлар); -Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2021-жылдын 20-апрелиндеги токтому Реш 156 "үчүнчү өлкөлөр менен соодада тарифтик эмес жөнгө салуу чаралары колдонулган товарлардын бирдиктүү тизмесине киргизилген товарларды экспорттоого жана импорттоого уруксат берүүчү документтерди берүү боюнча эксперттик корутунду берүүчү уюмдардын жана ыйгарым укуктуу органдардын тизмесин бекитүү жана тарифтик эмес жөнгө салуу чөйрөсүндө Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн айрым чечимдерине өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө"; - "Тышкы соода ишин мамлекеттик жөнгө салуу жөнүндө", "Кыргыз Республикасындагы лицензиялык-уруксат берүү тутуму жөнүндө" жана "экспорттук контроль жөнүндө"Кыргыз Республикасынын мыйзамдары; Баалуу металлдар чөйрөсүндөгү ТЭИ үчүн жыйынтыктоочу уруксат берүүчү документ болуп эм министрлиги тарабынан берилген лицензия эсептелет. Баалуу металлдар чөйрөсүндөгү ТЭИ үчүн жыйынтыктоочу уруксат берүүчү документ болуп Кыргыз Республикасынын Экономика жана коммерция министрлиги тарабынан берилген лицензия эсептелет. Дагы бир зарыл документ-бул келип чыгуу сертификаты. ДТ тапшыргандан кийинки акыркы этап бажы төлөмдөрүн төлөө үчүн акча каражаттарын текшерүү болуп саналат. Белгилей кетүүчү нерсе, логистикалык жактан алганда, жол-жоболоштуруу жана документ жүгүртүү процесси баалуу металлдарды анын звенолорунун бири катары ташууну эске алганда, жеткирүү чынжырынын натыйжалуулугун бир кыйла төмөндөтүшү мүмкүн. Ошондой эле, баалуу металлдарды ташуудагы кыйынчылыктар ЕАЭБдин жөнгө салуучу мыйзамдарынын өзгөчөлүгүнүн, бир катар терминдерди чечмелөөдөгү боштуктардын жана эл аралык классификациядан Олуттуу айырмачылыктардын негизинде келип чыгары маанилүү. Акыркы жылдары Кыргыз Республикасынан баалуу металлдарды мыйзамсыз алып чыгууга байланыштуу укук бузуулардын саны кескин өсүп жатат, бул бул чөйрөгө терс таасирин тийгизүүдө. Бажы жагынан жол-жоболорунун жана методдорунун бекемделишинин маанилүүлүгүнө. Шилтемелер тизмеси 1) к.и. баалуу таштарды бажы чегарасы аркылуу жыйнакта // өткөрүү: билим берүү жана илимдин актуалдуу маселелери. Эл аралык илимий-практикалык конференциянын материалдары боюнча илимий эмгектердин жыйнагы. – 2018. - 72-74-бб 2) н.А. Тарасова, О.а. Безрукова баалуу металлдарды жана асыл таштарды Бажы союзунун бажы чек арасы аркылуу өткөрүү механизмин жана тартибин өркүндөтүү: заманбап трансформациялардын шарттарында ЕАЭБ өлкөлөрүнүн региондору. Эл аралык илимий-практикалык конференциянын материалдары жыйнагы. Жооптуу редактор В.и. Тарасов. – 2017. - 79-85-бб. 3) http://mineconom.gov.kg/ru - Экономика жана соода министрлигинин сайты. 4) https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=32462876&pos=3;-106#pos=3;-106 5) https://metalspace.ru/education-career/education/referat/645-blagorodnye-metally.html
ГА
Голощапова Анастасия
Илимий - изилдөө иш
340 | 0 | 2
Анализ соответствия Закона «О государственных закупках» Кыргызской Республики и Соглашения по правительственным закупкам Всемирной Торговой Организации
Калиева Аян Аскатовна
Илимий - изилдөө иш
276 | 0 | 7
Сатып алуу логистикасы: жеткирүүчүнү тандоонун жеткирүү чынжырынын натыйжалуулугуна тийгизген таасири
Эл аралык сатып алуу практикасы көрсөткөндөй, логистикалык концепцияны кабыл алган жана анын негизинде стратегияны курган компаниялар товарларды же кызмат көрсөтүүлөрдү сатуудан алынган пайданын инвестицияланган капиталга катышын чагылдырган эң жакшы көрсөткүчкө ээ. Сатып алуу логистикасы ишкананын даяр продукциясын сатуу менен байланышкан чыгымдарга таасирин тийгизет. Мамлекеттик заказ саясаты улуттук социалдык-экономикалык саясаттын артыкчылыктуу багыттарынын негизги милдеттерин чечүүгө салым кошо алат. Мисалы, чакан жана орто ишканаларды, айрым аймактарды, калктын аярлуу катмарын колдоо, айлана-чөйрөнү коргоо. Ошол эле учурда экономикалык саясаттын максаттары мамлекеттик контракттарды башкаруунун рационалдуу багыттары менен дайыма эле шайкеш келе бербейт, алар негизинен конкурс аркылуу атаандаштыкты камсыз кылууну жана баа менен сапаттын эң жакшы катышы бар товарларды сатып алууну камтыйт. Ошентип, баа преференциялары аркылуу улуттук берүүчүлөрдү колдоо саясаты бул принциптерди бузат, бирок өнөр жай саясатынын көз карашы боюнча актоого болот. Мамлекеттик тендерлерге ата мекендик өндүрүшчүлөр гана эмес, чет өлкөлүк компаниялар да катышат же жок дегенде катышууга арыз беришет. Чет өлкөлүк жеткирүүчүлөргө карата ар бир өлкө кирүү режимин белгилейт, ал көбүнчө олуттуу чектөөлөргө ээ. Импорттук тарифтердин ставкалары олуттуу төмөндөтүлгөн жана төмөндөө уланып жаткан шарттарда мамлекеттик сатып алуулар эл аралык сооданы андан ары либералдаштыруу үчүн негизги түрткүлөрдүн бири бойдон калууда. Ошентип, азыркы учурда мамлекеттик заказда тышкы сооданы жөнгө салуу чөйрөсүндө эки карама – каршы тенденция - протекционизм жана чет өлкөлүк компаниялардын жеткиликтүүлүгүн либералдаштыруу өнүгүп жатат. Акыркысы ДСУну мамлекеттик сатып алуулар жөнүндө макулдашуунун алкагында көп тараптуу деңгээлде жөнгө салуу инструменттерин түзүүдө жана өнүктүрүүдө гана эмес, ошондой эле өсүштүн кошумча булактарын табуу жана пайдалануу жана тышкы экономикалык кызматташтыкты интенсификациялоо зарылчылыгына байланыштуу ушундай процесстердин аймактык деңгээлге жетүүсүндө да чагылдырылат. Биринчи тенденция көптөгөн мамлекеттер мамлекеттик сатып алууларды эл аралык соодада тарифтик эмес тоскоолдук катары колдонушууда. Көптөгөн чет мамлекеттерде мамлекеттик керектөөлөрдү канааттандыруу максатында мамлекеттик контракттарды пландаштыруунун, жайгаштыруунун жана аткаруунун бирдиктүү циклин башкаруу технологиялары колдонулат. XX кылымдын 90-жылдарынын башында Европа өлкөлөрүндө тооруктарды өткөрүү практикасы тиешелүү документтерди даярдоо жана кол коюу менен коштолгон төрт этапты камтыган. Автор: бакалавр Калиева Аян Аскатовна Илимий жетекчиси: экономика илимдеринин доктору, профессор Уметалиев А.С. Бүтүрүүчү квалификациялык иштин толук тексти жүктөп алуу
Бекк Виктория
Илимий - изилдөө иш
798 | 0
Туризм чөйрөсүндө заманбап логистиканы өркүндөтүү
Кыскача: бул макалада туризм тармагында заманбап логистиканы өркүндөтүү каралат. Негизги сөздөр: логистика, туризм, транспорт, маршрут. Азыркы учурда, логистикалык жараяндардын жана технологияларды өнүктүрүү, өндүрүштүк, экономикалык, коомдук жана экономикалык иш-чаралардын ар кандай чөйрөлөрүн камтыйт, ошондой эле туристтик продукт жүгүртүү чөйрөсүндө логистиканы пайдалануу. Туризмге элдик экономиканын өзүнчө ири жана өз алдынча экономикалык комплекси катары мамиле кылуу керектигин белгилей кетүү керек, анткени бул тармак ар кандай тармактардын ишканаларын жана фирмаларын камтыган ар кандай тармактарды бириктирет. Туристтер өз кезегинде сатып алуучулардын ролунда болушат, мында ар бир адам эс алуу учурунда бардык муктаждыктарын канааттандырууга умтулат. Кызматтарды, товарларды жана ар кандай туристтик жумуштарды төлөө менен, туристтик саякатка болгон суроо-талап калыптанат жана демек, бул тармактын өзү каржыланат. Глобалдашуунун өсүп жаткан шарттарында дүйнөлүк туристтик индустрия Кыргыз Республикасы үчүн артыкчылыктуу кызыкчылыкты жана чоң келечекти көрсөтөт. Кыргызстандын жаратылышынын жана маданий мурастарынын уникалдуу потенциалын пайдалануу менен дүйнөлүк экономиканын туристтик тармагына шайкеш интеграцияланып, иш менен камсыз кылуунун жана калктын кирешелеринин туруктуу өсүшүн камсыз кылуу, туризм менен чектеш тармактарды өнүктүрүүгө дем берүү жана экономикага чет өлкөлүк инвестициялардын агымын көбөйтүү менен республикада туризмди интенсивдүү өнүктүрүүгө жетишүү зарыл. Туризмдин бүтүндөй дүйнөлүк экономикага, ошондой эле айрым өлкөлөрдүн жана региондордун экономикасына тийгизген таасиринин туруктуу өсүшү дүйнөлүк экономиканын калыптанышы жана өнүгүшү менен коштолгон эң маанилүү, туруктуу жана узак мөөнөттүү тенденциялардын бири болуп саналат. Туризмдин улуттук экономиканын өз алдынча ири тармагына айланышы айкын болууда, анын ишмердүүлүгү калктын өзгөчө керектөөлөрүн канааттандырууга багытталган. Бул муктаждыктардын ар түрдүүлүгү туристтик ишканалар тарабынан гана эмес, башка тармактардын ишканалары тарабынан да канааттандырылат, бул экономиканын өнүгүшүнө мультипликативдик таасир этүүчү факторлордун бири катары туризмдин маанисин шарттайт. Туризм дүйнөлүк интеграциялык процесстердин факторлорунун бири болуп саналат, ал эми туристтик бизнес азыр экономиканын маанилүү секторуна айланууда. Кыргыз Республикасында туризмдин жашоого жөндөмдүү индустриясын өнүктүрүү үчүн зарыл баштапкы өбөлгөлөр бар. Бүгүнкү күндө дүйнө жүзүндө бузулбаган жерлерге, укмуштуу окуялуу туризмге болгон кызыгуу өсүп жаткандыктан, Кыргызстан дүйнөлүк туристтик рынокто татыктуу орунду ээлей алат. Кыргыз Республикасы Евразиянын борборунда, Европа менен Азиянын, түндүк менен түштүктүн ортосундагы келечектүү авиациялык, транспорттук жана экономикалык артериялардын кесилишинде жайгашкан. . Бул жааттагы башкы милдет-түз эл аралык аба каттамдарын жөнгө салуу менен республиканы чет өлкөлүк туристтер үчүн жеткиликтүү кылуу, бул үчүн бир катар иш-чараларды жүргүзүү зарыл, анын ичинде: атаандаштыкка жөндөмдүү авиакомпаниялардын авиациялык ташуу рыногунда иштөө үчүн шарттарды түзүү, учуулардын коопсуздугун жана жүргүнчүлөрдү тейлөө сапатын жогорулатуу. Туризм логистикасы деп түшүнүлөт: материалдык жана маалыматтык агымдарды Компетенттүү башкаруунун негизинде туристтик агымдардын кыймылын уюштуруу; жаңы өнүмдү иштеп чыгууну жана аны бөлүштүрүүнү сарамжалдуу уюштуруу. Логистиканын милдети - продукцияны керектөөчүгө жеткирүү боюнча чыгымдарды минималдаштыруу. Мында жарнамалык логистикага чоң көңүл буруу керек. Жарнамалык иш-аракеттердин багыттарын, жарнаманын артыкчылыктуу ыкмаларын, статистикалык маалыматтарга негизделген маркетингдик изилдөөлөрдү так белгилөө керек. Бардык системалар чыгымдарды азайтуу жана туристтик продуктунун сапатын камсыз кылуу боюнча иш-аракет кылууга тийиш. Логистиканын мыкты иштеши үчүн фирмада ар бир кырдаалда конкреттүү суроолорду берүү тутуму колдонулат, б.а. белгилүү бир милдеттер коюлат. Жогоруда айтылгандардан тышкары, логистика сапат жана коопсуздук маселелерин юридикалык жоопкерчилик менен байланыштырат. Фирма койгон ар кандай тапшырманы аткарууда, бул милдетти укуктук негиз менен байланыштыруу процесси дайыма болуп турат. Туристтик компаниянын логистикалык системасы (ДК) ийкемдүү системасы болуп саналат, анда элементтер тейлөө агымдарынын жана туристтердин агымынын кыймылын оптималдаштыруу функцияларын аткарган ишкананын бөлүмдөрү болуп саналат. Ички жана кирүү туризмин интенсивдүү өнүктүрүүнүн негизги жолдорунун бири туристтик индустриянын бардык уюмдарынын практикалык иш-аракеттеринде тейлөө сапатын жогорулатуу болуп саналат. Кыргыз Республикасы Евразиянын борборунда, Европа менен Азиянын, түндүк менен түштүктүн ортосундагы келечектүү авиациялык, транспорттук жана экономикалык артериялардын кесилишинде жайгашкан. Бул жааттагы башкы милдет-түз эл аралык аба каттамдарын жөнгө салуу менен республиканы чет өлкөлүк туристтер үчүн жеткиликтүү кылуу, бул үчүн бир катар иш-чараларды жүргүзүү зарыл, анын ичинде: атаандаштыкка жөндөмдүү авиакомпаниялардын авиациялык ташуу рыногунда иштөө үчүн шарттарды түзүү, учуулардын коопсуздугун жана жүргүнчүлөрдү тейлөө сапатын жогорулатуу. Туристтерди тейлөөнүн жогорку сапатын камсыз кылуу үчүн аталган автотрассаларды тийиштүү түрдө жабдуу, жол полотносунун сапатын жакшыртуу, автотрассалардын коопсуздугун жогорулатуу, трассаларды чет тилдердеги көрсөткүчтөр жана маалымат такталары менен жабдуу зарыл. Бүгүнкү күндө туризм тармагын кеңейтүү транспорттук чыгымдарды минималдаштырууга, жүргүнчүлөрдү жана жүктөрдү өз убагында жана коопсуз жеткирүүгө, жолдогу зыянды минималдаштырууга мүмкүндүк берген логистикалык технологияларды колдонуудан көз каранды. Туризмге элдик экономиканын өзүнчө ири жана өз алдынча экономикалык комплекси катары мамиле кылуу керектигин белгилей кетүү керек, анткени бул тармак ар кандай тармактардын ишканаларын жана фирмаларын камтыган ар кандай тармактарды бириктирет. Туристтер өз кезегинде сатып алуучулардын ролунда болушат, мында ар бир адам эс алуу учурунда бардык муктаждыктарын канааттандырууга умтулат. Кызматтарды, товарларды жана ар кандай туристтик жумуштарды төлөө менен, туристтик саякатка болгон суроо-талап калыптанат жана демек, бул тармактын өзү каржыланат. Ички туризм боюнча, актуалдуу маселелердин бири транспорттук компонентти камсыз кылуу болуп саналат. Бул көйгөй аба каттамына тиешелүү. Эл аралык ташууларга салыштырмалуу өлкөнүн ичинде аба агымын уюштуруунун жогорку деңгээли эмес, бул өлкөнүн региондорунда туризмди өнүктүрүүнү чектеген негизги факторлордун бири. Бул көйгөйлөрдү чечүү өлкө ичинде туризмди өнүктүрүүгө чоң маани берет. Колдонулган адабияттардын тизмеси: https://moluch.ru/conf/econ/archive/134/ Янковенко В.А. "туризмдеги Логистика".Конченкова А.и. "бүгүнкү илим: теориялык жана практикалык аспектилер".
Чолпонкул кызы Акмарал
Илимий - изилдөө иш
647 | 0
Мамлекеттик сатып алуулар боюнча адистердин компетенттүүлүгүнүн критерийи
Реферат: бул макалада компетенттүүлүк критерийи жана мамлекеттик сатып алуулар чөйрөсүндөгү адиске карата квалификациялык талаптар каралат. Негизги сөздөр: Мамлекеттик сатып алуулар, товарларды, жумуштарды, кызмат көрсөтүүлөрдү сатып алуу, адис, мамлекеттик жана муниципалдык муктаждыктар, квалификация, кесиптик компетенция, даярдоо, окутуу. Киришүү. Мамлекеттик сатып алуулар - консолидацияланган бюджеттин каражаттарынын олуттуу көлөмү сарпталган экономикалык иштин маанилүү чөйрөсү . Иштин бул түрү иштин ар кандай чөйрөлөрүндө - макро жана Микроэкономика , маркетинг , укук таануу боюнча ар тараптуу билимдерди жана компетенцияларды сатып алуу боюнча адистен талап кылат ( конкурстун предмети же сатып алуу жол-жобосунун башка түрү жана эмгек мыйзамдарынын негиздери болуп саналган товарларды жеткирүүнү жүзөгө ашыруу , иштерди аткаруу , кызмат көрсөтүү жөнүндө мыйзамдардын жоболорун кошкондо ) . Мамлекеттик сатып алуулар боюнча адис көндүмдөргө ээ болушу керек жана сатып алуулар боюнча жылдык пландарды түзө билиши керек , . Мамлекеттик сатып алууларга катышуу расмий сайтта жана электрондук соода аянтчаларында эркин иштей билүүнү камтыйт . Кызматчынын "Кыргыз Республикасындагы мамлекеттик сатып алуулар боюнча адис" кызматынын квалификациялык мүнөздөмөсү Кыргыз Республикасынын Президентинин 3-апрель 2015-жылдагы "мамлекеттик сатып алуулар жөнүндө" жарлыгы менен белгиленген конкурстук негизде товарларды ( жумуштарды , кызмат көрсөтүүлөрдү ) Мамлекеттик сатып алуу жол-жоболорун жүргүзүү боюнча талаптарга ылайык иштелип чыккан Стандарт предметтик чөйрөдөгү адистин компетенттүүлүгүнүн критерийлери менен зарыл болгон кесиптик даярдыкты, жетиштүү билим деңгээлин жана практикалык көндүмдөрдү камтыйт. Өз кезегинде зарыл болгон кесиптик даярдык жогорку билимдин, илимий-практикалык иш стажынын болушун, мамлекеттик сатып алуулар чөйрөсүндө кайра даярдоо же квалификациясын жогорулатуу жөнүндө документтин милдеттүү түрдө болушун камтыйт. Зарыл болгон кесиптик даярдыктын критерийине ылайыктуулугун текшерүү. Тестирлөө, маектешүү жана документтердин долбоорлорун даярдоо жолу менен, тапшырмага ылайык, талапкердин билим деңгээли жана практикалык көндүмдөрү текшерилет. Сатып алуу чөйрөсүндөгү адистердин компетенттүүлүк стандартына шайкештигин текшерүүнүн негизинде талапкерлерге эки предметтин биринде сапат сертификаттары берилет: мамлекеттик жана муниципалдык муктаждыктарды камсыз кылуу үчүн сатып алуулар;юридикалык жактардын айрым түрлөрүн сатып алуу. Мамлекеттик сатып алуулар чөйрөсүндөгү адистин кесиптик ишинин негизги милдети сатып алууларды жүзөгө ашырууда бюджеттин каражаттарын пайдалануунун натыйжалуулугун, мамлекеттик муктаждыктар үчүн берилген товарлардын, жумуштардын жана кызмат көрсөтүүлөрдүн сапатын, кесиптик деңгээлин, кызматкерлердин атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүн жана мотивациясын жогорулатуу болушу керек. Кесиптик стандарттын талаптарына ылайык адистерди даярдоо бардык тармактарда жүргүзүлүшү керек. - кесиптик функцияларды аткаруу тажрыйбасы: сатып алуу документтерин түзүү, мониторинг жүргүзүү, товарларды, документтерди экспертизалоо ж. б. Мамлекеттик сатып алуулар чөйрөсүндө адистерди даярдоого рыноктун суроо-талабы квалификациянын жана компетенттүүлүктүн зарыл деңгээлине ээ квалификациялуу педагогикалык кадрларды даярдоо зарылдыгын түзөт. Корутунду Жогоруда баяндалгандардын негизинде мамлекеттик сатып алуулар чөйрөсү квалификациялуу кадрларга муктаж деп ырастоого болот. Бул тармактын адистери квалификациясын жогорулатуу же кесиптик кайра даярдоо курстарында окутуу жолу менен өз квалификациясынын жана кесиптик билиминин деңгээлин колдоого жана жогорулатууга милдеттүү. Бул тиешелүү билим берүү өнүмүн-билим берүү программасын иштеп чыгууга жана сунуштоого түрткү болушу мүмкүн. Мамлекеттик сатып алуулар чөйрөсүндө адисти окутуунун билим берүү программасы билим берүү жана кесиптик стандарттын белгиленген талаптарына жооп бериши керек.
Адабияттар
AnyLogicтеги моделдөө
927 | 0 | 11
Логистика жана жеткирүү чынжырынын менеджменти
1603 | 0 | 132
Ишканаларда сатып алуулар ишин жүргүзүү
1412 | 0 | 41
Мамлекеттик сатып алууларды башкаруу - мамлекеттик фискалдык саясаттын натыйжалуу куралы
1319 | 0 | 32
Илимий-практикалык журнал, Москва, Россия
1226 | 0 | 4
Консультациялык кызматтар, консультанттарды тандоо жана пайдалануу
1283 | 0 | 6