Китептер, макалалар
Калиева Аян Аскатовна
205 | 0
Кыргыз Республикасында туруктуу мамлекеттик сатып алуулар
Аннотация: Макалада “туруктуу” мамлекеттик сатып алуулар (Sustainable Public Procurement) талкууланат, ал экономикалык натыйжалуулук менен бирге айлана-чөйрөгө оң таасирин эске алып, социалдык көйгөйлөрдү чечет. Мамлекеттик сатып алуулар өлкөнүн туруктуу өнүгүүсүнө кандай салым кошо алат жана туруктуу мамлекеттик сатып алууларды киргизүү боюнча Кыргыз Республикасынын учурдагы абалына сереп. Маанилүү сөздөр: мамлекеттик сатып алуулар; туруктуу өнүгүү; туруктуу мамлекеттик сатып алуулар. Айлана-чөйрөнүн абалынын начарлашына жана глобалдык жылуулукка жана өлкөлөрдө социалдык-экономикалык чыңалуулардын күчөшүнө алып келген бир катар экологиялык көйгөйлөргө байланыштуу, атап айтканда, акыркы жылдарда COVID-19 коронавирустук пандемиядан улам, БУУда туруктуу өнүгүүнү камсыз кылуу маселеси белгиленген. 1992-жылдагы Бүткүл дүйнөлүк конференция (БУУнун Курчап турган чөйрөнү коргоо жана өнүктүрүү боюнча конвенциясы, 1992-ж.) дүйнөлүк коомчулук үчүн курч болуп калды. БУУнун маалыматы боюнча, 2020-жылы дүйнөлүк экономика 4,3% кыскарган. Вирустан улам келип чыккан кризис акыркы 90 жылдагы эң күчтүү кризис деп аталды. COVID-19 пандемиясына байланыштуу пайда болгон кырдаал адамдар менен өлкөлөрдүн ортосундагы бардык теңсиздикти көрсөттү жана дүйнө туруктуу өнүгүүгө муктаж экенин дагы бир жолу ачыктады. Туруктуу өнүгүү экономикалык туруктуулукту, айлана-чөйрөнү коргоону жана социалдык адилеттүүлүктү камсыз кылууну камтыйт (БУУнун Туруктуу өнүгүү боюнча конференциясы, 2012-ж.). Экологиялык жактан коопсуз өндүрүш, сарамжалдуу керектөө, коомдогу социалдык дисбаланстын азайышы, өнүгүп келе жаткан тармактарды жана өлкөлөрдү экономикалык жактан колдоо өлкөлөргө туруктуу өнүгүүгө багыт алууга мүмкүндүк берет. Мамлекеттердин туруктуу өнүгүү стратегиясын ишке ашыруунун натыйжалуу механизмдеринин бири мамлекеттик сатып алуулар болуп саналат. Рынокто эң ири сатып алуучу катары чыгып, саясий эркке жана бийликке ээ болгон мамлекет мамлекеттик сатып алуулар аркылуу өндүрүүчүлөргө жана керектөөчүлөргө таасирин тийгизип, туруктуу өндүрүшкө жана керектөөгө өбөлгө түзө алат. Экономикалык жана социалдык өнүгүүнүн ар кандай деңгээлдериндеги бир катар өлкөлөр экологиялык жактан таза продукцияны өндүрүүнү стимулдаштырууда, ресурстарды экинчи ирет колдонууда, чакан бизнести колдоодо, улуттук жана этникалык азчылыктардын социалдык тең укуктуулугун камсыздоо маселелерин чечүүдө, жаңы жумуш орундарын түзүүдө туруктуу сатып алууларды практикада колдонушат. жана адилеттүү сооданы стимулдаштыруу. Ошентип, мамлекеттик сатып алуулар чындап эле туруктуу өнүгүүгө өбөлгө түзөт. Кыргыз Республикасында туруктуу өнүгүү жана туруктуу мамлекеттик сатып алуулар. Туруктуу өнүгүү – бул келечек муундардын өз керектөөлөрүн канааттандыруу мүмкүнчүлүгүнө шек келтирбестен, азыркы замандын керектөөлөрүн канааттандыруучу процесс (Биздин жалпы келечегибиз, 1987). Туруктуу өнүгүү "социалдык адилеттүүлүк, айлана-чөйрөнү коргоо жана экономикалык өнүгүү сыяктуу компоненттерди камтыйт" (Weybrecht, 2010). Социалдык адилеттүүлүк өзүнө адам укуктары, тынчтык, коопсуздук, адилеттүүлүк, гендердик теңчилик, маданий көп түрдүүлүк ж.б.у.с. сыяктуу маселелерди камтыйт. Курчап турган чөйрөнү коргоо суу менен камсыздоо, энергетика, айыл чарба, биологиялык ар түрдүүлүктү колдоо, жаныбарларды, балыктарды, токойлорду ж.б. коргоону билдирет. Экономикалык өнүгүү «экономикалык өсүштүн потенциалын түшүнүү» дегенди билдирет жана жакырчылыкты кыскартуу, жоопкерчиликтүү керектөө, корпоративдик жоопкерчилик, энергияны үнөмдөө, калдыктарды сарамжалдуу башкаруу, билим берүү маселелери ж.б. (Weitbrecht, 2010). Мамлекеттик сатып алуулар туруктуу өнүгүүгө өтүүнүн натыйжалуу механизмдеринин бири боло алат. Мунун бир нече себептери бар. Биринчиден, бюджеттик каражаттардын эбегейсиз үлүшү мамлекеттик сатып алууларга жумшалат. Еврокомиссиянын маалыматы боюнча, Европа өлкөлөрүндө мамлекеттик сатып алууларга кеткен чыгымдар ИДПнын 13,67% түзөт (Мамлекеттик сатып алуулардын көрсөткүчтөрү, 2014-ж.). Туруктуу өнүктүрүү боюнча эл аралык институттун маалыматы боюнча, OECD өлкөлөрүндө товарларды жана кызмат көрсөтүүлөрдү мамлекеттик сатып алууларга чыгашалар республикалык бюджеттин 45%дан 65%га чейин түзөт, бул ИДПнын 12-17%ын түзөт (Сатып алуулар жана мамлекеттик-жеке өнөктөштүк). Кыргыз Республикасынын мамлекеттик сатып алуулардын расмий порталынан алынган маалымат боюнча (http://cds.zakupki.gov.kg/statistic/procedures) 2020-жылы аяктаган тендерлердин жалпы баасы 36,7 миллиард сомду түздү, бул барабар. 2020-жылга мамлекеттик бюджеттин чыгашаларынын жалпы көлөмүнүн 21%га чейин. (https://budget.okmot.kg/ru ). Бирок ийгиликтүү аяктаган лоттордун үлүшү болгону 54%ды түздү, бул сатып алуучу уюмдардын мамлекеттик бюджетти өздөштүрүү боюнча натыйжасыз иш алып баргандыгын айгинелейт. OECD өлкөлөрүнүн көрсөткүчтөрү менен салыштырганда, Кыргыз Республикасында товарларды жана кызмат көрсөтүүлөрдү мамлекеттик сатып алууга кеткен чыгымдар азыраак, бирок ага карабастан мамлекет өлкөдөгү товарлардын жана кызмат көрсөтүүлөрдүн эң ири кардары бойдон калууда. Мамлекет тарабынан экологиялык продуктыларга суроо-талап рынокко белги берип, жеке керектөөчүлөрдүн экологиялык жактан таза товарларды, адилеттүү соода товарларын сатып алуу «пайдалуу адатын» жайылтууга шарт түзөт. Бул өз кезегинде экологиялык жактан таза продукцияны өндүрүүгө жана социалдык жоопкерчиликтүү бизнести өнүктүрүүгө түрткү берет (Preuss, 2009). Натыйжада, мунун баары экономикалык, экологиялык жана социалдык көйгөйлөрдү чечүүгө өбөлгө түзөт. Бул иш жүзүндө кандай көрүнөт? Рынокто эң ири кардар болгон мамлекет бюджеттик мекемелерге энергияны үнөмдөөчү лампаларды гана сатып алууга токтом чыгарат, бул рынокто энергияны үнөмдөөчү лампаларга суроо-талапты жогорулатат. Чакан жана орто бизнести колдоо максатында келишимдерди түзүүдө мамлекет биринчи кезекте Кыргыз Республикасынын резиденти болгон жеткирүүчүлөргө артыкчылык бере алмак. Көбүнчө, иш жүзүндө жагдайлар EGZ порталындагы белгилүү бир чоң сынактарга Россия Федерациясынын, Казакстан Республикасынын же Кытайдын аймагында жайгашкан заводдордун өздөрү же товарлардын жана жабдуулардын эксклюзивдүү дистрибьюторлору катышканда пайда болот. Албетте, мындай учурларда бүтүмдөн түшкөн бардык пайда жана салыктар башка мамлекеттин казынасына түшөт. Жогоруда аталган өлкөлөргө келсек, бул өлкөлөрдө мамлекеттик сатып алуулар өлкөнүн резиденттери үчүн гана жеткиликтүү болгон расмий порталдарда ишке ашат. Ата мекендик продукцияны сактоо үчүн мамлекет тарабынан төмөнкүдөй жеңилдиктер каралган: ички берүүчүлөр тарабынан Кыргыз Республикасында өндүрүлгөн товарларды сатып алууда сатып алуучу уюм конкурстук табыштамаларды баалоодо сунушталган баадан 20 пайыз өлчөмүндө жеңилдиктерди берүүгө милдеттүү, эгерде берилген товарларга коопсуздукту ырастоочу зарыл сертификаттар болсо. жана продукциянын сапаты. Эгерде сатып алуулардын предмети Кыргыз Республикасынын ички подрядчылары жана чет өлкөлүк подрядчылар аткара ала турган жумуштар болсо, сатып алуучу уюм ички подрядчыларга 20 пайыз өлчөмүндө жеңилдиктерди берүүгө милдеттүү, эгерде ички подрядчы 70тен кем эмес пайдаланса. жергиликтуу эмгек ресурстарынын жана жергиликтуу сырьёлордун жана материалдардын кеминде 30 процентин. («Мамлекеттик сатып алуулар жөнүндө» 2015-жылдын 3-апрелиндеги No 72 Мыйзамынын 4-беренесинин 3, 4-пункттарына ылайык). Туруктуу өнүгүүнүн экологиялык тарабында Кыргыз Республикасы чечкиндүү реформаларга муктаж. «Кумтөр» алтын кениндеги экологиялык зыяндын ачыкка чыгышы, ошондой эле Бишкек шаарынын дүйнөнүн эң кир абасы бар шаарларынын рейтингинде биринчи орунда турганы, экологиялык компонентти өнүктүрүү үчүн артыкчылыктарды белгилөөдө да эске алынышы керектигин айкын көрсөтүп турат. мамлекет. Бүгүнкү күндө туруктуу мамлекеттик сатып алууларды киргизүү Кыргыз Республикасында гана киргизилүүдө. Кыргызстан Бириккен Улуттар Уюмунун Айлана-чөйрө боюнча программасынын Европалык бюросу (ЮНЕП) жетектеген жана Бириккен Улуттар Уюмунун Европалык Экономикалык Комиссиясы (UNECE) жана Жашыл Өнүгүү Билими менен биргеликте ишке ашырылган UNDA SPP долбоорун ишке ашыруу боюнча өлкөлөрдүн бири. Платформа (GGKP), EECCA аймагындагы айрым өлкөлөрдүн туруктуу мамлекеттик сатып алуулар чөйрөсүндө потенциалын бекемдөөгө жана бизнестин туруктуулук критерийлери менен ачык аукциондорго жооп берүү мүмкүнчүлүгүн жогорулатууга багытталган. Долбоор 2018-2021-жылдар аралыгында ишке ашырылууда. NSR-2040 документинде өлкөнүн келечегинин ушундай картинасына багытталган жана активдүү кыймыл үчүн Кыргыз Республикасынын 2023-жылга чейинки артыкчылыктуу багыттары аныкталган: Технологиялык модернизацияны стимулдаштыруу Энергияны үнөмдөөчү технологияларды модернизациялоо жана ишке киргизүү. Кайра жаралуучу энергия булактарынын катышуусун жогорулатуу. Жашыл аянттардын аянтын кеңейтүү. Калдыктарды сактоочу жайларды консервациялоо жана коопсуздукту камсыздоо Суу ресурстарын сарамжалдуу башкаруу. Таштандыларды утилдештирүү жана кайра иштетүү инфраструктурасын өнүктүрүү. Учурда Кыргыз Республикасынын Өкмөтүндө бекитүү стадиясында турган 2019-2023-жылдарга Кыргыз Республикасында “жашыл” экономиканы өнүктүрүү программасына ылайык, туруктуу мамлекеттик сатып алуулардын максаттары да белгиленген. Туруктуу мамлекеттик сатып алуулардын үлүшүн 2023-жылга чейин 30%га, 2040-жылга чейин 50%га жеткирүү максаты коюлган. Ага жетишүү үчүн төмөнкү милдеттер чечилет: 3.1. Мамлекеттик сатып алуулар чөйрөсүндөгү мыйзамдарды өркүндөтүү. Мамлекеттик сатып алуулар чөйрөсүндөгү мыйзамдарды, анын ичинде экологиялык критерийлерди, продукциянын коопсуздугун жана сапатын, анын ичинде социалдык аспектилерге талаптарды ырастаган жеткирилүүчү товарларга, аткарылган иштерге жана көрсөтүлгөн кызматтарга техникалык шарттар жана тиешелүү сертификаттар жөнүндө жоболорду өркүндөтүү. Өкмөттүн ишмердүүлүгү ЕАЭБ жана ДСУ менен көп тараптуу жана аймактык кызматташуунун алкагында туруктуу сатып алуулар жана соода саясатын ишке ашырууга көмөктөшүүгө багытталат. Туруктуу/"жашыл" товарларды жана кызмат көрсөтүүлөрдү аныктоо үчүн сатып алуучу уюмдар үчүн баалоо критерийлери боюнча жоболор жана нускамалар иштелип чыгат. 3.2. Экологиялык сертификацияны өнүктүрүүгө көмөктөшүү. Экологиялык сертификацияны өнүктүрүү туруктуу сатып алуулардын эл аралык стандарттарын киргизүү аркылуу ишке ашырылат. Уюмдарга туруктуу сатып алууларды ишке ашыруу үчүн ийгиликтүү тажрыйбаларды жана саясаттарды иштеп чыгууга жана ишке ашырууга жардам берилет. Ошондой эле белгиленген эл аралык эмгек стандарттарына (ЭЭМ, Адилет соода ж.б.) ылайык өндүрүлгөн товарларды жана кызмат көрсөтүүлөрдү баалоого мүмкүндүк берүүчү критерийлерди киргизүү пландаштырылууда. Жеткирүүчүлөр үчүн туруктуу мамлекеттик сатып алууларды стимулдаштыруу, анын ичинде каржылоонун жеңилдетилген булактарына жетүүнү камсыз кылуу механизмдери иштелип чыгат. 3.3. Туруктуу мамлекеттик сатып алууларга өтүү үчүн берүүчүлөрдүн жана сатып алуучу уюмдардын потенциалын жогорулатуу. Мамлекеттик уюмдардын жана берүүчүлөрдүн сатып алуу потенциалын жогорулатуу университеттер үчүн да, окуу борборлору үчүн да окутуу программаларын иштеп чыгуу жана ишке ашыруу аркылуу ишке ашырылат. Туруктуу/"жашыл" мамлекеттик сатып алуулар боюнча ЖОЖдун окутуучулары үчүн атайын курстар да үзгүлтүксүз өткөрүлөт. Дүйнөлүк практикада туруктуу өнүктүрүү саясатын ишке ашыруу механизми катары туруктуу мамлекеттик сатып алуулар барган сайын кеңири жайылууда. Кыргыз Республикасында туруктуу мамлекеттик сатып алуулардын принциптерин ийгиликтүү ишке ашыруу үчүн биринчи кезекте мамлекеттик сатып алуулар чөйрөсүндөгү мыйзамдарды өркүндөтүү зарыл, мында ата мекендик өндүрүүчүлөрдүн жана Кыргыз Республикасынын резиденттеринин берүүчүлөрүнүн ишин стимулдаштыруу зарыл. Кыргыз Республикасы, ошондой эле өлкөнүн экологиялык компонентине көбүрөөк көңүл бурат. Колдонулган адабият: Shadrina E.V., Romodina I.V. Article: PUBLIC PROCUREMENT FOR SUSTAINABLE DEVELOPMENT: INTERNATIONAL EXPERIENCE URL:https://vgmu.hse.ru/data/2017/04/05/1168492363/%D0%A8%D0%B0%D0%B4%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0,%20%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%201-2017.pdf The future we want. UN Conference on Sustainable Development RIO+20. 2012. URL: https://rio20.un.org/sites/rio20.un.org/fi les/a-conf.216-l-1_russian.pdf.pdf (дата обращения: 07.07.2016). Convention on Environment and Development. The agenda for the XXI century. 1992, Rio de Janeiro. URL: http://www.un.org/ru/documents/decl_conv/conventions/agenda21 (дата обращения: 02.05.2016) Official portal of public procurement URL: http://zakupki.gov.kg/ Overview of the current state of the Kyrgyz Republic on the implementation of sustainable public procurement (UGP) https://www.greengrowthknowledge.org/sites/default/files/uploads/RUS%20Full%20assessment%20of%20institution%20and%20legal%20framework%20Kyrgyzstan.pdf The Law "On Public Procurement of the Kyrgyz Republic (http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/111125) Open budget website (https://budget.okmot.kg/ru)
Борисова Вера Викторовна
242 | 0
4
Мамлекеттик сатып алуу экосистемасы
Борисова Вера Викторовна - экономика илимдеринин доктору, Санкт-Петербург мамлекеттик экономика университетинин Логистика жана соода саясаты кафедрасынын профессору. Анын ишинин натыйжалары монографияларда, коммерция, логистика, маркетинг боюнча окуу китептеринде чагылдырылган, анын ичинде профессор менен бирдикте жарык көргөн «Жеткирүү логистикасы», «Коммерциялык логистика», «Экономикалык логистика», «Бирдиктүү билимдер системасындагы логистика» окуу китептери. Афанасенко И.Д. Петрдин басмасында жана Санкт-Петербург мамлекеттик экономика университетинин басмасында, өлкөнүн бир катар университеттеринин диссертациялык кеңештеринин мүчөсү, Түштүк-Россия логистика ассоциациясынын вице-президенти. Абстракт. Басылмада россиялык контракт системасында санариптик технологияларды колдонуу жана мамлекеттик сатып алуулардын экосистемасын түзүүнүн келечеги талкууланат; мамлекеттик сатып алуулар системасында санариптик технологияларды колдонуунун практикалык тажрыйбасы жалпыланган. Мамлекеттик сатып алуулардын натыйжалуулугун жогорулатуунун экосистемалык мамилеси баса белгиленди. Россияда мамлекеттик сатып алуулардын экосистемасынын түзүлүшү анын бир нече структуралык элементтерин реструктуризациялоо, жасалма интеллект алгоритмдерин, блокчейн технологияларын, смарт-контракттарды, диалог интерфейстерин киргизүү менен байланышкан, бул социалдык, экономикалык жана структуралык тобокелдиктер. Макаланы кеңири окуу үчүн, сиз PDF файлын жүктөп алсаңыз болот.
Шадрина Е.В., Ромодина И.В.**
243 | 0
5
Туруктуу өнүгүү үчүн сатып алуулар: эл аралык тажрыйба
Аннотация Макала “туруктуу” мамлекеттик сатып алууларга (Stainable Public Procurement) арналган, аны ишке ашырууда экономикалык натыйжалуулук менен бирге айлана-чөйрөгө таасири да эске алынат жана социалдык көйгөйлөр чечилет. Мамлекеттик сатып алуулар туруктуу өнүгүүгө кандай салым кошо алат, сатып алуулардын бул түрүнүн эл аралык практикасы кандай, туруктуу сатып алууларды ишке ашыруу үчүн кандай укуктук жөнгө салуу талап кылынат, туруктуу сатып алууларды ишке ашырууга кандай факторлор көмөктөшөт жана тоскоолдук кылат - бул маселелер ушул макалада талкууланат. Чет элдик илимий изилдөөлөрдү, эл аралык уюмдардын отчетторун, ченемдик-укуктук актыларды талдоо, туруктуу сатып алууларды колдонуу боюнча эл аралык тажрыйбаны изилдөөнүн негизинде авторлор мамлекеттик сатып алуулар эмне үчүн туруктуу өнүгүүгө салым кошо ала тургандыгы жөнүндө тыянак чыгарышат. Сатып алуулар, ошондой эле туруктуу сатып алуулар иш жүзүндө кандайча ишке ашырылып жатканын кыскача көрсөтүп турат. Саясий эрктин болушу, туруктуу сатып алуулардын маңызын түшүнүү, сатып алуулардын бул түрүн укуктук жана методологиялык жактан камсыз кылуу, сатып алуулар боюнча адистерди маалыматтык камсыздоо туруктуу сатып алууларды ийгиликтүү ишке ашырууга көмөктөшүүчү факторлор болуп саналат, ал эми мамлекеттик жетекчилер тарабынан колдоонун жоктугу маалымат жана кесипкөйлүк сатып алуучулардын билими аларды ишке ашырууга тоскоолдук кылат. Туруктуу сатып алуулар боюнча эл аралык тажрыйбанын жогоруда келтирилген талдоосу, аларды укуктук жөнгө салуунун мисалдары мамлекеттик заказчыларга туруктуу сатып алуулардын маңызын түшүнүүгө, мамлекеттик сатып алууларды туруктуу өнүктүрүүнүн механизми катары пайдалануу мүмкүнчүлүктөрүн ишке ашырууга мүмкүндүк берет жана, балким, дагы чечкиндүү кадамдарга түртөт. Сатып алуулар, алардын ишмердүүлүгүнө туруктуулуктун элементтерин киргизүү боюнча аракеттер.
Эльвира Уярра, Якоб Эдлера, Хавьер Гарсия-Эстевез, Лука Георгиуа, Джиллиан Йоу
220 | 0
1
Мамлекеттик сатып алуулар аркылуу инновацияларга болгон тоскоолдуктар: камсыздоочунун көз карашы.
Биз сиздерди кызыктуу макала менен тааныштыргыбыз келет, анын авторлору Эльвира Уярра, Якоб Эдлера, Хавьер Гарсиа-Эстевес, Лука Георгиуа, Джиллиан Йоу. Авторлор Манчестер Инновациялык изилдөөлөр институтунун, Манчестер бизнес мектебинин, Манчестер университетинин жана Бириккен Улуттар Уюмунун Өнүктүрүү Программасынын (ПРООН), Колумбиянын өкүлдөрү. Макалада берүүчүлөрдүн инновациялоо жөндөмдүүлүгүнө таасир этүүчү мамлекеттик сатып алуулардагы факторлор аныкталган. - Эң негизгиси тендердик спецификациялар, көндүмдөр, колдонуучу менен камсыздоочунун өз ара аракеттенүүсү жана тобокелдиктерди башкаруу. - Чакан фирмалар жана коммерциялык эмес уюмдар сатып алуу жагынан өзгөчө начар абалда. Аннотация макала: Мамлекеттик сатып алуулар инновацияларды стимулдаштыруунун маанилүү фактору катары көбүрөөк каралууда. Буга карабастан, көптөгөн тоскоолдуктар мамлекеттик сектордун акылдуу жана маалыматтуу сатып алуучу кардар катары иш алып баруусуна жолтоо болууда. Бул документ мамлекеттик сатып алуулардагы процесстерге, компетенцияларга, процедураларга жана мамилелерге байланышкан тоскоолдуктар берүүчүлөрдүн инновацияларды киргизүү жана инновациядан пайда көрүү жөндөмдүүлүгүнө кандайча таасир эткенин түшүнүүгө аракет кылат. Жоопторду табуу үчүн биз пробит моделин колдонуу менен Улуу Британиянын мамлекеттик секторунун берүүчүлөрүнө атайын сурамжылоо жүргүздүк жана бул тоскоолдуктарды жеткирүүчүлөрдүн кабылдоосуна структуралык, рыноктук жана инновациялык детерминанттардын таасирин изилдөө үчүн.
Кыдыков Азизбек Асанбекович, Мырзалиева Мадина Алмасбековна
791 | 0
Кыргызстанда жашыл логистиканы илгерилетүү ыкмасы катары экологиялык транспортту пайдалануу
Негизги сөздөр: логистика, жашыл экономика, экологиялык талаптар, электр транспорту, электробиль, айлана-чөйрө, атмосферага чыгышы, транспорттук инфраструктура. Орнотмо Сунушталган изилдөөдө Кыргыз Республикасында айлана-чөйрөнүн булганышынын актуалдуулугуна жана көйгөйлөрүнө талдоо жүргүзүлгөн. Чүй өрөөнүндөгү, өзгөчө борбордо – Бишкек шаарындагы абанын сапаты кыйла начарлап кетти, бул элдин ден-соолугуна терс таасирин тийгизүүдө. Бишкек шаарынын калкы 1 миллиондон ашык болгон учурда абанын автомобилдик таштандыларынан булганышы менен олуттуу проблемалар бар. Жашыл логистика ыкмасын пайдалануу булгоонун негизги булагын табууга мүмкүндүк берди. Бишкектеги абанын интенсивдүү булгануу булагы болуп автомобилдер саналат. Атмосферага чыгарууларды кыскартуу боюнча иш-чаралардын комплекси, анын ичинде адамдардын аң-сезимин жана чыгындыларды төмөндөтүү боюнча жоопкерчиликти өзгөртүү, электр транспортун пропагандалоо сунушталды. Шаардын жүргүнчүлөр транспорту социалдык-экономикалык жактан чоң мааниге ээ. Алар транспорт күн сайын пайдалануу жана анын бардык жакшыртуу дароо баа предмети болуп калды, анткени, ал калктын акыл-эс жана электротранспорт пропаганда менен иш-аракети менен кандай таасир этсе болот. Сунушталган чараларды колдонууга киргизүү боюнча минималдуу чыгымдарга баа берүү жүргүзүлдү. Өзүнө пилоттук долбоордун жана техникалык сыноолордун этабын, ошондой эле экономикалык бааларды жана сунуштарды камтыган электр транспортун жана транспорттук инфраструктураны өнүктүрүү боюнча план сунушталган. 1 Документ Киргизилсин (Киришүү) Максат ушул изилдөөнүн болчу аныктоо ыкмалары жана методдору жашыл логистика изилдөө үчүн экологиялык проблемалар Бишкек шаарында жана жалпысынан Кыргыз Республикасынын жана сунуш кылуу үчүн иш-чараларды жакшыртуу абанын сапатын, атап айтканда пайдалануу транспорт жана шаардык электр жүргүнчүлөр унаасын атап айтканда. Изилдөө көрсөткөндөй, туруктуу өнүктүрүү үчүн коомчулукту жана шаардык чөйрөнү пайдалануу зарыл жашыл технологиялар жана умтулуу түзүү аз көмүртектүү коомдун [1]: максатына жетүү Үчүн сплоченные өкмөттүн күч-аракети, жеке сектордун жана изилдөөчүлүк интуиция ээ болуп, биринчи даражадагы маанисин өзгөртүп кайра түзүү үчүн, илимий жыйынтыктарга жетишүү Максатында туруктуу өнүктүрүү (ЦУР). Атайын том (СБ) ТӨМгө жетишүүгө багытталган жашыл демилгелердин кеңири спектрин кабыл алат жана карайт. Бул SV өзүнө фундаменталдык изилдөөлөрдү альтернативдүү отун, акылдуу жана экологиялык таза материалдар үчүн санын азайтуу жана калдыктардын айлана-чөйрөгө таасир; аспаптар долбоорлоо-технологиялык системаларды иштеп чыгуу үчүн туруктуу керектөө жана өндүрүү үчүн жамааттардын; системасы калдыктарды туруктуу башкаруу; круговая экономика жана дем берүүчү стратегиясын, мисалы аркылуу мамлекеттик саясатты жана акылга сыярлык өнөктөштүк. Иште [2] таза аба үчүн жашыл логистика принциптерин колдонуу изилденди.: Шаарлардын динамикалуу өнүгүшү берүүлөрдүн логистикалык процесстерин ишке ашыруунун, өндүрүштүн жана бөлүштүрүүнүн натыйжасында көпчүлүк учурда келип чыккан экологиялык проблемаларды натыйжалуу чечүүнү талап кылат. Азыркы учурда негизги максаты жүргүзүлгөн иш жардамы менен логистика, болуп терс кесепеттерин минималдаштыруу жана экономикалык жашоо тиричилигинин, анын ичинде тышкы натыйжаларды (мисалы, товарларды кайра жүктөө, айлана-чөйрөнү булгагандык), ошол эле учурда көбөйтүү логистикалык пайданы сыяктуу чыгымдарды азайтуу жана жакшыртуу кардарларды тейлөө (Амбросино жана Сьомахен, 2014). Таза логистикалык процесс-бул логистикалык иштин негизги элементи (Кадлубек, 2015). Логистикада системалуу мамиле Экологиялык жана экономикалык максаттардын кагылышын жокко чыгарган ишти уюштурууга мүмкүндүк берет. Жашыл логистика үстүнөн аба коргоону баса белгилеген. Тиешелүү илимий-изилдөө жана "жашыл" чынжырлар негизинен экономикалык, экологиялык жана коомдук натыйжаларга жетишүүгө багытталган (Субраманьян жана Гунасекаран, 2015). Ошентип, жашыл логистика концепциясы экологиялык гана эмес, туруктуу өнүктүрүүнүн бардык максаттарын ишке ашырууга алып жаткан чечимдерге жагымдуу. Жашыл логистика иш-аракеттерин камтыйт, багытталган: логистическое башкаруу, айлана-чөйрө, сактоого коюу жана таңгактоо менен төмөн кармоо көмүртек, ташууга менен төмөн кармоо көмүртек, башкаруу автопарком, альтернативдик энергетика жана инновациялар логистика боюнча (Zhang, Thompson, Bao and Jiang, 2014). Жашыл логистика башка максаттар климаттын өзгөрүшү, абанын булгануусуна, ызы-чуу, дирилдөө жана аварияларга (жаштар, 2014) байланыштуу тышкы чыгымдарды азайтуу кирет. Транспорт шаарында абанын булганышынын негизги булактарынын бири болуп эсептелет. Ошондуктан, жашыл логистика керек колдоого алынат шаардык логистика стратегиясынын "натыйжалуу башкаруу, шаардык жүк ташууларга жана башка трафиком агымдарынын менен жетишүү максатында оптималдуу компромисске баруунун ортосундагы камсыз кылууну оптималдуу логистикалык тармактарынын өндүрүмдүүлүгү, ишенимдүү кардарларды тейлөө жана азайтууга таасир айлана-чөйрөгө булгоочу заттарды атмосфералык абага, энергия керектөө жана заторов жолдордо" (Амарал жана Aghezzaf, 2015). Шаардык калктын көбөйүшү жана экономикалык өнүгүү шаарларда абанын булганышына алып келет, бул ден соолук үчүн коркунучту жана жашоо сапатынын начарлашын билдирет. Ушул себептен шаардык бийлик шаардын экономикалык, турак-жай жана транспорттук процесстерин абанын булганышын болтурбоо үчүн түзөт. Мындай мамиле жашыл логистика концепциясына ылайык келет, ал саркындыларды азайтууга, калдыктарды кыскартууга жана энергияны аз пайдаланууга багытталган. Бул иште негизги булгагыч унаа жана өзгөчө жүк ташуучу унаа деп таанылат. Туруктуу өнүктүрүү жана жашыл технологияларды пайдалануу маселелери изилдөө менен карап [3]: атайын том (СБ) кабыл алат жана туруктуу өнүктүрүү максаттарына жетишүүгө багытталган жашыл демилгелердин бир катар карап жатат. Бул SV өзүнө фундаменталдык изилдөөлөрдү альтернативдүү отун, акылдуу жана экологиялык таза материалдар үчүн санын азайтуу жана калдыктардын айлана-чөйрөгө таасир; аспаптар долбоорлоо-технологиялык системаларды иштеп чыгуу үчүн туруктуу керектөө жана өндүрүү үчүн жамааттардын; калдыктарды туруктуу башкаруу системасы; мисалы, мамлекеттик саясат жана акылга сыярлык өнөктөштүк аркылуу, айланма Экономика жана стимулдаштыруучу стратегиялар. Ошентип, болжолдонгон экологиялык максаттар үчүн комплекстүү мамиле зарыл. Жолдо азайтуу углеродных чыгышынын жүргүнчүлөрдү ташууларды: таасир климаттык бюджетке Индиянын иликтениши в [4]: баа транспорт чыгышынын менен электромобилями, электр тарамдарынын (EG) жана потерями T&D. Жасалган тыянак бул электромобили жарабаса жок натыйжалуулугун жогорулатуу EG жана жоготууларынын T&D. Түзүлүп он бир түрдүү сценарийлер менен расчеттук неопределенностями үчүн жүргүнчүлөрдү ташуу борбордогу турмушу Мумбаи. Изилдөө көрсөткөндөй эле, эмне киргизүү электромобилей ош шаары жок бир убакта жакшыртуу EG көбөйүшүнө алып келет таза CO 2.жабдуу түрүндө берилет. Бирок, бул иш ко 2 башка таштандыларды эске албайт. Төмөнкү изилдөө, посвященным проблемалары таасирин транспорттун шаардык чөйрөгө болуп саналат [5]: ачуу жана бара-бара кеңейтүү региондук экспресс-темир жол (RER) мезгилинде менен 1970-жылдан 2000-жылга столичном региондогу Парижа. Фирмалардын жайгашкан ордуна, калктын жумуштуулугуна жана өсүшүнө шаардык темир жол транспортунун себептик таасири каралууда. Ошентип, транспорттук, турак жай жана бизнес инфраструктурасынын өз ара байланышы анык. Ушул эле маселе боюнча изилдөө болуп саналат [6] эриндерин жана жер пайдалануунун эрежелерин ортосунда күчтүү терс байланыш бар болгон. Ограничивая жаңы куруу, эң таза райондорго өлкөнүн, по-видимому, подталкивают жаңы курулуш жерлерине менен кыйла жогорку калдыктары. Шаарларда, адатта, шаарга караганда бир кыйла азыраак зыяндуу заттарды, ошондой эле шаар менен шаардын ортосундагы ажырым, мисалы, Йорк сыяктуу эски шаарлардын аймактарында кездешет. Бул жерде ал айдоо, коомдук транспорттун, үй жылытуу жана үй электр энергиясын пайдалануу агып каралат. Кытайдын кызыктуу тажрыйбасы [7] Наабайкина жеке жүрүш-турушуна транспорт айдоо чектөө киргизүү үчүн. Чектөө айдоочуларга автоунааларын жумасына бир иш күнү номердик белгинин негизинде колдонууга тыюу салынат. Бул уюштуруучулук иш-чаралар да эксплуатацияланып жаткан машиналардын санын азайтууга жардам берет, демек, атмосферага чыгарылуулардын санын азайтууга болот. Таасирин баалоо абанын булганышынын кр транспорт шаардык райондордо - сереп иш жүзүндөгү маалыматтарды жылы аткарылган иштерге [8]: өткөрүлгөн ар тараптуу сереп изилдөө, посвященным измерениям концентрациясынын булгоочу заттардын микроокружении шаардык транспорттун, жарыяланган январынан 2016-жылдын июль 2020-маалымат базаларында Medline, Scopus жана Embase. Транспорттун ар бир түрү үчүн орточо мааниси жана таасир кыркалары, ошондой эле бир изилдөөнүн алкагында транспорт түрлөрү жана эсепке алуу ортосунда таасир мамиле иштелип чыккан. Алынган жыйынтыктар айгинелейт жогорку абанын концентрациясы көп байкалат автомобилдик транспорт менен салыштырганда, велосипединен жана ходьбы. Ошондуктан көңүлгө алуу менен кыйла кеңири жана узак мөөнөттүк пайда үчүн калктын ден соолугун жана айлана-чөйрөнү, ал жөнүндө тыянак зарыл бардык күч-аракетибизди караштырылсын үчүн, буруу артыкчылыктуу көңүл активдүү поездкам жана коомдук транспорт жана көмөктөшүүсү керек большему адамдардын саны пайдаланууга ушул транспорт түрлөрү менен. Аны менен чыгарууларды азайтуу боюнча милдеттерди ишке ашырууда коомдук транспорттун ролу тастыкталат. Көйгөйлөр жана абанын булганышын вызываемой бул у шаардык тургундардын озабоченности иликтениши анын [9]: ак-башташат адаптировать өз жүрүм-турумун өлкөгө жана сапатын эске алуу менен жергиликтүү абанын тандоодо үй. Жол кыймылынан улам абанын булганышы менен шаар үчүн турак үйлөрдүн жана транспорттун жайгашкан ордун тандоонун мейкиндик жана интеграцияланган модели сунушталат. Внутригородские мейкиндик моделин калктын жыштыгы, тандоо түрүнө транспорт жана результирующего калкка тийгизген талданат үчүн шаардык шарттарды менен ар кандай дењгээлдери ден соолугу үчүн коркунучтун жана маалымат жөнүндө абанын булганышы, жеткиликтүү тургундары үчүн. Бул иш абанын булганышы жана жер пайдалануунун жана транспорт комплекстүү иш-чаралар менен байланышкан маселелер боюнча маалымат менен камсыз кылуу зарылдыгын баса белгилейт. Бул контекстте, ден соолукка пайда шаардык борборлорго жакын калктын жыштыгын төмөндөтүү натыйжасы болуп саналат. Ошондуктан, абанын булганышы жана карбониз проблемаларды изилдөө көп арналган. Алардын бири электр транспортун коомдук жүргүнчү, ошондой эле жеке жүргүнчү катары пайдалануу болуп саналган булгоонун деңгээлин азайтууга ар кандай мамилелер сунушталат. Кыргыз Республикасында түрткү берүү максатында пайдалануу, транспорт, кийинки муундагы – электромобилей Кыргыз Республикасынын жарандарынын, КР экономика Министрлиги тарабынан иштелип чыккан иш-чаралардын Планы стимулдаштыруу боюнча пайдалануу дөңгөлөктүү транспорт каражаттарынын, электр кыймылдаткычтары менен двигателями жана түзүү зарядной инфраструктурасын [10]: ЕАЭБ алкагында кабыл алынган чечим жөнүндө обнулении ташып келүүдөгү бажы алымдарынын коюмдарын Бирдиктүү бажы тарифинин ЕАЭБ боюнча 31.12.2021-жылдын. Сунуш киргизилген кароо ЕАЭБ узартуу боюнча 2025-жылга чейин мөөнөтүн маселени чечүү колдонуу боюнча төмөндөтүлгөн бирдиктүү бажы алымдарынын жана салыктардын карата электромобилей ташылып келген жеке жактар тарабынан жеке пайдалануу үчүн, анткени аракеттенүү мөөнөтүнүн бүтүшү боюнча бул чечим ташып келүүдөгү бажы алымдарынын коюмдары болот уплачиваться ылайык, Бирдиктүү бажы тарифине ЕАЭБ өлчөмдө 15% бажы наркын. Борбор стандартташтыруу жана метрология боюнча иштер жүргүзүлүүдө стандартташтыруу электрозарядных түзүлүштөрдү жана эл аралык стандарттарын жайылтуу IEC 61851 жана IEC 62196 улуттук стандарттар системасын, ошондой эле иш жүргүзүлөт классификациялоо боюнча электрозарядных станцияларынын тиби боюнча. Бишкек шаарынын мэриясы менен бирдикте Бишкек шаарынын чегинде электр текшерүү инфраструктурасынын болжолдуу жайгашкан жери жөнүндө маселе каралат. Учурдагы абалына талдоо шаардык жүргүнчүлөр транспортунун жүргүзүлгөн Японским эл аралык кызматташуу агенттиги (JICA) 2013-ж. [11]: жасалды деген жыйынтык азыркы учурда жүргүзүлөт сабаттуу саясат өнүгүү жана өнүктүрүү коомдук транспорттун. "Коомдук транспортту өнүктүрүү планы". Мындай шартта шаардыктарды жылдырууда негизги ролду коомдук транспорт каражаттары аткарышы керек. Бүгүнкү күндө бардык коомдук транспорт менен ташуулардын 70% жеке ташуучулар тарабынан кичи автобустарда жүзөгө ашырылат. Муниципалдык эле унаа болуп неконкурентоспособным бири кем өнүккөн каттамдык тармактын, жогорку интервалов кыймылынын, эскирген инфраструктура жана сапатынын төмөндүгүнөн пайдалануу кыймылдуу курамдын. Транспорт комплексин башкаруу боюнча укуктук базанын жоктугу да кемчилиги болуп саналат, ушундан улам башкаруу процесстери кол режимде жүзөгө ашырылып, ал эми кандайдыр бир пландоо мүмкүн эмес. Азыркы учурда 70% ташууларды жүзөгө ашырган жеке ташуучулар ачык бийлик тарабынан иш жүзүндө этибарга алынбай жатышат. Ошондуктан жөнгө салуу үчүн коомдук транспорттун ишин жана сапатын жогорулатуу анын кызмат көрсөтүүлөр, биринчи кезекте, реформалоо талап кылынат башкаруу системасын белгилөө менен адилеттүү мамиле менен жеке ташуучулар тарабынан эмес, инфраструктураны өнүктүрүү аракеттери же вытеснить жеке ташуучулар менен рыногун өнүктүрүүнүн эсебинен муниципалдык транспорттун. Бишкек сыяктуу шаарда кымбат баалуу рельстик транспортту: трамвайды, тез трамвайды же метро куруу талап кылынбагандыгын белгилей кетүү маанилүү. Боюнча тажрыйбага россиялык шаарлар менен окшош калкынын саны (Екатеринбург, Казань, Ылдыйкы Новгород) болот предположить, бул курулуш да бир линия метро мүмкүн ээлөөгө 20-30 жыл талап кылынат колоссальных инвестицияларды инфраструктурасына, ошондой жыйынтыгында деле жакшыртат шарттары передвижений. Биздин баарыбызга караганда, Бишкек шаарындагы Түндүк–түштүк метро линиялары бардык кыймылдын 6-8% ын гана тейлей алат. Дүйнөлүк тажрыйба көрсөткөндөй рельефтик инфраструктуранын жоктугу атаандаштык артыкчылыгынан болушу мүмкүн, анткени автобустук системалардын өнүгүүсүн жөнөкөйлөтөт. Долбоордо – өнүктүрүү концепциясын г. Бишкек [12]: сунушталган перенаправить өнүгүү багытына алып чыгууга шаарынын менен горизонталдуу (кеңейтүү администрациялык чек араларын комплекстүү өздөштүрүү курулбаган аймактарды менен) вертикальный (интенсификация пайдалануунун буга чейин курулган аймакты жана өнүктүрүүгө түрткү берүү шаарынын түзүлгөн административдик чек араларында). Биздин долбоордо жерди пайдалануу параметрлери коомдук транспорттун өнүгүшү менен байланыштырылган, бул пландоого жана транспорттук инфраструктурага жүктөмдү оптимизациялоого мүмкүндүк берет. Шаардын борборунан жана жүргүнчүлөр транспортунун негизги линияларынан алыстангандыгына жараша курулуштун тыгыздыгы жана кабаттуулугу төмөндөйт (сүрөт. 1). Экинчи бөлүм ушул изилдөө арналган транспорт проблемалары: улично-жол тармагы Бишкек ээ жетишсиз плотностью, ошондон улам тиби шаардык шайма негизделген преимущественном пайдалануу, жеке автотранспорттун боло албайт туруктуу жана комфортным. В шаараларда менен окшош параметрлер улично-жол тармагын эл аралык практика сунуштайт накладывать олуттуу чектөө ээлик кылууга жана пайдаланууга автотранспорт үчүн смещать транспорттук суроо-транспорттун башка түрлөрү (Сүрөт.2). Мындай шартта шаардыктарды жылдырууда негизги ролду коомдук транспорт каражаттары аткарышы керек. Бүгүнкү күндө бардык коомдук транспорт менен ташуулардын 70% жеке ташуучулар тарабынан кичи автобустарда жүзөгө ашырылат. Сүрөт.1 шаарды өнүктүрүүнүн концепциялык схемасы/ Булак: автордук жамаатты изилдөө Сүрөт.2. Бишкек шаарынын учурдагы көчө-жол тармагы / Булак: автордук коллективди изилдөө Мында муниципалдык коомдук транспорттун иштеп жаткан маршруттук тарамы-автобустук жана троллейбус линиялары 3-сүрөттө сунушталган. 4 Сүрөт.Бишкек шаарынын муниципалдык транспортунун аракеттеги маршруттук тармагы Бул изилдөөнүн жыйынтыгы боюнча, жалпысынан шаарды өнүктүрүү ариптерин чейин каттам тармагынын жана транспорт инфраструктурасынын өнүгүшү артта калуу жөнүндө корутунду чыгарууга болот. Кыргыз Республикасынын Өкмөтү Бишкек шаарындагы жүргүнчүлөр транспорту чөйрөсүндөгү кырдаалды жакшыртуу, анын ичинде зыяндуу чыгарууларды азайтуу үчүн күч-аракеттерин жумшайт. Август айында 2020-ж. кол коюлган меморандум ортосундагы өз ара түшүнүшүү жөнүндө Азия өнүктүрүү банкы (АӨБ) жана Кыргыз Республикасынын финансы Министрлигинин долбоору боюнча электрификации шаардык транспорт [13]. Кыргызстанда электробустарды колдонуу жаңы жана бейтааныш иш болуп саналат. Ишинде [14] шаардагы электрдик жүргүнчүлөр транспортунун ар кандай варианттарынын натыйжалуулугун жана колдонуусун талдоо жыйынтыгы берилген. Технологиялар электросетевых автобустардын – электробусов: электробусы менен тамак-аш менен кыймылы (In-Motion-Feeding), электробусы менен подзарядкой кыймылда (In-Motion-Charging), электробусы менен подзарядкой каттамда (Opportunity Charging), электробусы менен подзарядкой нарын депо/карата станциялары (Overnight Charging). Троллейбустар" кемчиликтери " –Омар электробустар: 1. Электр менен жабдуу системасы: азыктандыруучу көмөкчордондор фидерлер, байланыш тарамдары-чыгымдар 2.Визуалдык булгоо (?()- эстетика 3.Байланыш тармагынын татаал кайчылаш-чыгымдар, эстетика 4.Катталган каттамдык тармагы (?)- жүргүнчүлөрдүн ишеними 5.Төмөн маневр (?))- 2-3 тилкеси 6.Электр менен жабдуу жана токъем системасын ишенимдүүлүк! - алдын алуу жана өркүндөтүү Ташуулардын энергия натыйжалуулугу боюнча электрбустардын ар кандай түрлөрүн салыштыруу жүргүзүлөт (1-таблица) Жүргүнчүлөрдүн жол киреси / ташуулардын энергиялык натыйжалуулугу 1-Таблица Пассажировместимость, чел Энергия на пассажира, Вт*ч/(пас*км) Масса накопителя, кг IMF 100 25 - IMC 95 26 312,5 OC 81 30 1250 ONC на тягу 26 96 5000 56 45 3000 Техникалык көз караштан алганда, бул варианты абдан похожи – кузов жана шасси автобустук типтеги тяговый электродвигатель, түзүлүш, башкаруу жана камсыз кылуу электр энергиясы. Ар кандай электр чубалгыларынын наркынын айырмачылыктар негизинен кубаттуулугу, өлчөмү жана батарейканын массасынын менен аныкталат. Сиздин шаар үчүн абдан ылайыктуу электробустун кандай түшүнүгү? Ал үчүн шаардын конкреттүү шарттарын жана ресурстарын эске алуу сунушталат. Салыштыруу варианттарын электробусов жасалышы изилдөөгө [15]: Биздин талдоо көрсөткөндөй, дизельный автобус, иштеген кадимки дизеле калат эң үнөмдүү технологиясына чейин жана 2025-жылдын, азырынча ченемдик база калат неизменной. Бирок, бул абдан аз Германиянын Өкмөтүнүн Борбордук максаттарга жетүү үчүн өбөлгө түзөт. "Мобилдүүлүк жана күйүүчү стратегиясы" (ктө), мисалы, парник газдарынын энергияны көбүрөөк керектөөнү кыскартуу же жаңы технологияларды ишке киргизүү. Тескерисинче, электр автобустар бул максаттарга жетүүгө олуттуу салым кошушу мүмкүн. Менен прогрессом энергетика өтүү ("Energiewende") жана андан аркы өнүгүшү аккумуляторной батареянын технологиясы электробусов болуп калат ашык пайдалуу, айрыкча экологиялык көз караштан. Үчүн электр автобустардын БКИНУН катары каралат эң экономичная технологиясы үчүн линияларын чоң жөндөмдүүлүктөрү (көп тейлөө, транспорт каражаттары сыйымдуулугу чоң) же линияларын жогорку суроо-талап болгон энергиясы. Башка жагынан алганда атмосферага бардык чыгындыларды: энергия алып жүрүүчүлөрдү өндүрүүдө иштетилген газдардын чыгышы жана атмосферанын жогорку катмарларына чыгындыларды эске алуу керек. Кадимки автобустардын сормо түтүктөрүн чыгаруу "башкаруу базасы негиздери" (Азия, версия 3.2) автомобиль транспорту менен чыгаргандык катышы колдонуу менен эсептелет. Электр автобустарын пайдалануу фазасынын чыгышы электр энергиясын өндүрүү менен аныкталат. Түзүмү электр энергиясын өндүрүүнүн негизделген ишине AG Energiebilanzen , Bundesverband Erneuerbare Energien (Федерациясы энергиянын кайра жаралуучу булактарын Германия)жана Fraunhofer Institut für Solare Energiesysteme (Институту күндүн энергиясын Фраунгофера Энергетикалык системасынын). Электр энергиясын келечектеги микс 2011-жылдын Лейтстудияга негизделген. Электр энергиясын өндүрүү үчүн чыгуулардын эсептешүү коэффициенттери электр станцияларын чыгарууну жана алгачкы энергия булактарын берүүнү камтыйт. Ошондой эле автобустарды өздөрү өндүрүүдө парник газдарын бөлүп чыгарууга талдоо жүргүзүлдү. Парник газдарынын чыгындылары: бардык альтернативдүү концепциялар дизелдик автобуска салыштырмалуу өндүрүш этабында чыгындыларды көбөйтүштү. Алар жогорку электр автобустун тиешелүү түшүнүгү батарейканын өлчөмүн таасирин тийгизет. Бирок, отун уюкчаларындагы гибриддик автобустар транспорт каражаттарын өндүрүүдөн улам кыйла жогору чыгындыларга ээ болот. Кыйла жогорку чыгышы отун элементинин негизинен төмөнкүлөр менен шартталган полимером, армированным углеродным волокном (CFRP) колдонулуучу керек үчүн суутек, жана платиной пайдаланылган отун элементе. Натыйжалуу өндүрүш процесстери углепластика, электр энергиясын пайдалануу менен кыйла жогорку үлүшүнө энергиянын кайра жаралуучу булактарын жана андан ашуун үлүшү жогору продукцияларды сатуу платина төмөндөтүүгө мүмкүн, бул экологиялык кесепеттери келечекте. Ошентип, ИМК шаардык коомдук транспорт электрлештирүү стратегиясынын ажырагыс бөлүгү катары каралат. Тандоо технология жана технологияларды өнүктүрүүнүн азыркы этабында ИМС стратегиясынын пайдасына жасалды. Тандоо электробусов технологиялар БКИНУН жасалды эле жылы Сан-Франциско [16]: шаар кеңейтет өзүнүн парк транзиттик автобустардын нулевым деңгээли чыгышынын: кийин сатып алуу 93 сочлененных электр автобустардын Xcelsior XT60 муниципалдык транзиттик агенттиги Сан-Франциско (SFMTA) разместило заказ 185 автобустардын New Flyer XT40 жабдылган системасы In Motion Charging (БКИ), технологиялар-жылдын Kiepe Electric. Функциясы менен In Motion Charging троллейбустар покрывают участоктору каттам жок аба линияларын режиминде тамак-жылдын аккумуляторов, ошондой батареянын андан кийин заряжаются, качан транспорт каражаты кайрадан көрсөтүлөт астында аба линиялары менен камсыздалышы. Алар жүргүнчүлөрдүн агымын жакшыртуу жана айлана-чөйрөгө тийгизген таасирин азайтуу үчүн чакырылган. Бул жаңы автобустар шаардын эң тоолуу жана өтө жүктөлгөн каттамдарынын жүргүнчүлөрүн тейлейт. 2. Өзгөчөлүктөрү жана ыкмалары • Жасалган болжолдоолор жана аларды негиздөө * Маалыматтарды талдоо жана жалпылоо үчүн колдонулган статистикалык жана математикалык жол-жоболор. Колдонулган ыкмалар эреже катары хронологиялык тартипте, зарыл тактык жана маалымат менен жазылышы керек. Стандарттык ыкмалар гана эскертилген же адабиятка жасалган шилтеме менен сыпатталышы мүмкүн. Жаңы ыкмасы эгерде ал майда-чүйдөсүнө чейин баяндалат керек. Бишкек шаарынын калкы 1 миллиондон ашык болгон учурда абанын автомобилдик таштандыларынан булганышы менен олуттуу проблемалар бар. Бишкектеги абанын интенсивдүү булгануу булагы болуп автомобилдер саналат. Бишкек шаарындагы атмосферага булгоочу заттарды жыл сайын чыгаруунун жалпы көлөмү 240 миң тоннаны түзөт, анын ичинен 180 миң тонна булгоочу заттарды автомобилдерге туура келет. Шаарда катталган автоунаалардын саны 500 миңден ашат, алардын ичинен электробиликтери 100 даанадан аз. Бишкек шаарынын калкы 1 миллиондон ашык болгон учурда абанын автомобилдик таштандыларынан булганышы менен олуттуу проблемалар бар. Бишкектеги абанын интенсивдүү булгануу булагы болуп автомобилдер саналат. Бишкек шаарындагы атмосферага булгоочу заттарды жыл сайын чыгаруунун жалпы көлөмү 240 миң тоннаны түзөт, анын ичинен 180 миң тонна булгоочу заттарды автомобилдерге туура келет. Шаарда катталган автоунаалардын саны 500 миңден ашат, алардын ичинен электробиликтери 100 даанадан аз. Катары, чечим мэрия көрүп турат көбөйтүүгө паркынын коомдук муниципалдык транспорт чейин 60%-70%, бул кошумча 400-600 бирдик автобустардын чоң класс (45-60 орун), - деп тартибин оптималдаштырууга мүмкүндүк берет, сапаты жана иретке транспорт агымдарын борбордук көчөлөрдүн. Шаардын администрациясы экологияны жакшыртуу үчүн иш – чараларды кабыл алууда-газдагы кыймылдаткычтары менен автобустар сатылып алынды, бул зыяндуу заттардын агындыларын азайтат. Ошондой эле троллейбус паркын кеңейтүү боюнча аракеттер жасалууда. Бирок, пайдалануу электробусов болуп саналат, алар үчүн жаңы жана незнакомым иш жүргүзүү керектигин атайын изилдөө иштерин жүргүзгөн жана кеңири жайылтуу жана пайдалануу, электр башында жүргүнчүлөрдү ташуучу унаа каражаттарындагы, андан кийин, жана бардык жерлерде. Транспорт тармактарын кеңейтүү жана абанын булганышын төмөндөтүү жана Кыргыз Республикасында жашыл логистиканы илгерилетүү боюнча Бишкек шаарында ААКтын электрбустарын киргизүүнүн натыйжалуулугу жөнүндө болжол жасалды. Жүргүзүлгөн, ошондой эле төмөнкүдөй изилдөө: изилдөө түзүмүн кыймылдуу курамды коомдук транспорттун, өзүнө камтыган кырдаалды иликтөө менен поездками ар кандай түрдөгү транспорт жана рекомендована рациональная түзүмү; троллейбус тармагына, троллейбустарды троллейбус менен шаардын четин чоңойтулган автономдуу жүрүшү менен пайдалануунун эсебинен жабуу мүмкүндүгү максатында талдоо жүргүзүлдү. Изилдөө ачык булактардан маалыматтардын негизинде эконометрикалык ыкмаларды, ошондой эле өз изилдөөлөрдүн маалыматтарды, эксперттик талдоо жана калктын сурамжылоо маалыматтарды колдонушкан. 3 Натыйжалары Кыргыз Республикасынын тышкары чакан ГЭС эксплуатируется 18 электр станцияларынын белгиленген суммалык кубаттуулугу 3678 МВт, анын ичинде 16 ГЭС жана 2 ТЭЦ. ГЭСтерде электр энергиясын иштеп чыгуунун үлүшү өндүрүштүн жалпы көлөмүнүн 88,5% ын түзөт [17]. Учурда мындай өндүрүш түзүмүндө электр энергиясынын чыгышы анын жогорку катмарлары атмосферанын жүргүзүүдө энергия булактарына минимальны, ошондуктан нурлануу булактарынын зыяндуу газдардын автомобилдерди болуп саналат негизги загрязнителем абанын жана объектиси таасир жашыл логистика. 1. Кыргыз Республикасынын тышкары чакан ГЭС эксплуатируется 18 электр станцияларынын белгиленген суммалык кубаттуулугу 3678 МВт, анын ичинде 16 ГЭС жана 2 ТЭЦ. ГЭСтерде электр энергиясын иштеп чыгуунун үлүшү өндүрүштүн жалпы көлөмүнүн 88,5% ын түзөт [17]. Учурда мындай өндүрүш түзүмүндө электр энергиясынын чыгышы анын жогорку катмарлары атмосферанын жүргүзүүдө энергия булактарына минимальны, ошондуктан нурлануу булактарынын зыяндуу газдардын автомобилдерди болуп саналат негизги загрязнителем абанын жана объектиси таасир жашыл логистика. 2. Жүргүнчүлөр электр транспортунун сунуш кылынган түрүн тандоо үчүн 2-таблицада орточо мүнөздөмөлөрү менен техникалык аткаруунун варианттарын классификациялоо түзүлгөн. Электр транспортунун түрлөрүнүн классификациясы- Таблица 2 Троллейбус (с минимальным автономным ходом)\ Электробус с питанием в движении Электробус с подзарядкой в движении (троллейбус с увеличенным автономным ходом) Электробус с зарядкой на остановках Электробус с зарядкой в депо Название технологии IMF (In-Motion-Feeding) IMC (In-Motion charging) OC (Opportunity charging) ONC (Overnight charging) Способ накопления энергии нет Зарядка при движении по участку, оборудованному контактной сетью Ультрабыстрая зарядка на маршруте в ходе части остановок Ночная медленная зарядка Запас автономного хода до 2 км 5 — 70 км 20 — 70 км от 150 км Простой на зарядку Отсутствует Отсутствует 5 — 25 минут (на остановке) 4 — 10 часов (в парке) Атактуу троллейбус байланыш тармагына жана тармактын наркы менен байланган болуп саналат. Байланыш тармагы менен бирге кабельными линиялары жана тяговыми подстанциями болуп кымбат баалуу объекти болуп инфраструктураны талап кылган олуттуу инвестицияларды куруу жана тейлөө. Байланыш тармагын куруу жетиштүү жогору. Ошондуктан Бишкек шаарында ИМСтин вариантын колдонуу сунушталууда. Өлкөлөрдө, сакталып калган линиясы классического троллейбуса, негизсиз варианты "жарым-жартылай" троллейбуса, б. а. троллейбустар менен автономным жүрүшүнө көз аккумуляторов— абдан пайдалуу чечим. 3. Бишкек шаары үчүн Шаарды өнүктүрүү схемасынын негизинде1), муниципалдык транспорттун троллейбустук ташуучунун каттамдык тармагы (Сүрөт. 3 б), изилдөө кыймылдын жана калктын санынын перифериялык зоналардын, дыкат эсептелиши мүмкүн болушунча удлинения троллейбусных каттамдарды жылдын акыркы аялдамалар чейин турак жай массивдерин пайдалануу менен БКИ (табл. 3). Иштеп жаткан каттамдарды узартуу мүмкүнчүлүгү 3-Таблица # Название конечного пункта Номера маршрутов Жил массивы, попадающие в район дополнительного охвата Удлин-е маршрута , км 1 Микрорайон "Джал" 5,14,1 Арча-Бешик, Чон-Арык 5-6 2 Жил. Массив "Ак-Орго" 7,8,9,16 Селекция, Ак-Ордо 6-7 3 Микрорайон "Асанбай" 10,11,17,13,15 с. Кок-Жар, Бешкунгей 5-6 4 Микрорайон "Аламедин-1" 9,15,2 с. Новопокровка, 8 5 Рынок "Дордой"(Кожзавод) 4,17 Келечек, Дордой 5 Удлинение каттамдар аз жана оңой преодолевается троллейбустар карата автономном жүрүшү, перетягивающими бөлүгү жүргүнчүлөрдүн агымын ысык-жылын жашады массивдеринде өзүнө. Аркасында ишке киргизүү новинки троллейбусные каттамдар болот узартууга 30-40 км, ал эми троллейбусную каттамдык түйүнүн кеңейтүү эсебинен мүмкүнчүлүгү жүрүү бир троллейбусной багыты башка. Жолдо троллейбус менен жарым-жартылай дал келген автобустар троллейбустар троллейбустарга алмаштырылышы максатка ылайык. Муну менен жүргүнчүлөрдү тейлөөнүн сапаты жана коомдук жүргүнчүлөр электр транспортунун ролу жогорулоодо. Узаруу таблицасынан көрүнүп тургандай, маршруттардын 5-7 км болушу мүмкүн, акыркы аялдамасынан 10 км максималдуу чейин. Курулуштун наркы 1 км стандарттык троллейбус тармагын 400 миң АКШ долларына жетиши мүмкүн. АКШ, ошондуктан толугу менен өз-өзүнчө жол менен Троллейбус колдонуу жаңы байланыш тармагын куруу үчүн жакшы альтернатива болуп саналат. Демек, КМШ рыногу үчүн орточо эсеп менен ескен автономдуу кыймылы менен троллейбустун наркы 182500 АКШ долларын түзөт. АКШ жана довольна значительна Кыргызстан үчүн альтернатива катары болот пайдалана вариант кайра жасоого иштеп жаткан троллейбустардын заманбап конструкциянын троллейбус увеличенного синьцзян жүрүшүн. Мындай тажрыйба Россия аймактарда топтолгон. Сайышты батарейкасын, текшерүүчү жана байланыштар үчүн автоматтык көтөргүч түзүлүшүн кайра түзүү негизинде. Кайра жасоо наркы 22 миң АКШ долларына жакын АКШ долларын түздү. Комплекти кайра жасоого: жаңы электрондук алып келүүгө жана 42 литий-ионных батареянын-аккумулятора, салмагы болжол менен 1000 кг камсыз Кылынат автономный жүрүшүн 15-20 км жараша жүктөө. Бишкек троллейбус паркында 37 троллейбус бар-5275.03 "Оптима" (РФ) 2018-жылы чыгарылган. 33 ВМЗ-5298.01-50 "Авангард" (2013) маркасындагы троллейбусту кайрадан жабдуу үчүн потенциалдуу объект катары. 4 Талкуулоо Бул жазуучулар пайда жыйынтыгы маанисин жана маанисин түшүндүрүп, бул бөлүмдө болуп саналат. Бул бөлүм, жалгыз, иштин маанилүүлүгүн жана баалуулугун, ошондуктан жазуу үчүн макаланын абдан новатордук жана оор бөлүгү болуп саналат көрсөтүп турат. Бишкек шаарында абанын автомобилдик чыгындылардан булганышы жагынан олуттуу көйгөйлөр бар, бирок бул көйгөйлөрдү чечүү боюнча активдүү чаралар көрүлбөйт. Албетте, өкмөт билдирген долбоорлорду каржылоонун жетишсиздигине байланыштуу. Бирок жашыл экономиканын идеяларын илгерилетүү анча маанилүү эмес маселе болуп саналат. Өкмөттүн да, жергиликтүү коомчулуктун, жарандык коомдун да аракеттери зарыл. Шаардын жүргүнчүлөр транспорту социалдык-экономикалык жактан чоң мааниге ээ. Ал катуу элдин акыл-эс жана электротранспорт пропаганда таасир бериши мүмкүн, жүргүнчүлөр күн сайын транспорт менен пайдаланышат, ошондой эле анын бардык жакшыртуулары дароо баалоонун жана жылдыруунун предмети болуп калат. Төмөнкү этабы изилдөөлөрдү болуп калышы мүмкүн идеясы аны маршруттук микроавтобус менен камсыз кылуучу 70% шаардык пассажирооборота, анын электромобиль, ошондой эле бул берер азайтуу абанын булганышынын. Негизги тоскоолдук болуп саналат, албетте, наркы релиздерди, ал жетиши мүмкүн 20-30 АКШ долл. АКШ долларын түздү. Бирок системалардын компоненттери Беларуста жана Россияда өндүрүлүшү мүмкүн жана аккумулятордук батареялар КЭР тарабынан сатылып алынышы мүмкүн, бул чыгымдарды азайтууга мүмкүн. Сарптоолорду төмөндөтүү үчүн Кыргызстандагы айрым компоненттердин өндүрүшүн локалдаштыруу алып салынган эмес. Жашыл экономика принциптерин андан ары киргизүү энергиянын кайра жаралуучу булактарынын – шамал энергетикасынын жана күндүн башка түрлөрүн өнүктүрүү болуп калышы мүмкүн. Республиканын көптөгөн жерлеринде ветрогенераторлорду орнотуу үчүн дараметтүү мүмкүнчүлүктөр бар, ал эми күн күндөрүнүн саны боюнча жыл ичинде (247) Кыргызстан да күн энергетикасынын өнүгүшүнүн чоң келечеги бар. Тыянактары Кыргыз Республикасында Жашыл экономика принциптерин киргизүүнүн зарылдыгы бышып жетилди жана өбөлгөлөр бар; Башкы движителем идея экологиялык аң-сезим жана декарбонизации болууга тийиш ишке киргизүү долбоорун коомдук жүргүнчүлөрдү ташуучу транспорт; Республикада энергиянын жаңыланма булактарынын башка түрлөрүн өнүктүрүү зарыл. Адабият тизмеси [1] How circular economy and green technology can address Sustainable Development Goals? Edited by Jeng Shiun Lim, Yee Van Fan, Chunjie Li Last update 1 May 2021 https://www.sciencedirect.com/journal/journal-of-cleaner-production/collection/10RMVSP1ZQQ?page-size=100&page=1 [2] Agata Mesjasz-Lech, Urban air pollution challenge for green logistics, 2nd International Conference "Green Cities - Green Logistics for Greener Cities", 2-3 March 2016, Szczecin, Poland, Transportation Research Procedia 16 ( 2016 ) 355 – 365 https://www.researchgate.net/publication/310779353_Urban_Air_Pollution_Challenge_for_Green_Logistics [3] Jeng Shiun Lim, Yi Wan Fan , Chunji Lee How can the closed-loop economy and green technologies contribute to the achievement of the Sustainable Development Goals?, Journal of Cleaner Production. May 1, 2021 https://www.sciencedirect.com/journal/journal-of-cleaner-production/special-issue/10RMVSP1ZQQ [4] Deepjyoti Das, Pradip P.Kalbar, Nagendra R.Velaga Pathways to decarbonize passenger transportation: Implications to India’s climate budget, Journal of Cleaner Production Volume 295, 1 мая 2021 г. , 126321 https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0959652621005412 [5] Thierry Mayera, CorentinTrevien The impact of urban public transportation evidence from the Paris region, Journal of Urban Economics Volume 102, November 2017, Pages 1-21, https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0094119017300608 [6] Edward L Glaeser, Matthew E.Kahn, The greenness of cities: Carbon dioxide emissions and urban development. Journal of Urban Economics Volume 67, Issue 3, May 2010, Pages 404-418 https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0094119009001028 [7] Yizhen Gu, Elizabeth Deakin, Ying Long, The effects of driving restrictions on travel behavior evidence from Beijing, Journal of Urban Economics, Volume 102, November 2017, Pages 106-122 https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0094119017300244 [8] Christina Mitsakou,James P.Adamson,Artemis Doutsia Huw Bruntb Sarah, J.Jonesb Alison M. Gowersa Karen S. Exleya, Assessing the exposure to air pollution during transport in urban areas – Evidence review, Journal of Transport & Health Volume 21, June 2021, 101064 https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2214140521000943 [9] Mirjam Schindler, Judith Y.T. Wang, Richard D. ConnorsA, Two-stage residential location and transport mode choice model with exposure to traffic-induced air pollution, Journal of Transport Geography, Volume 93, May 2021, 103044 https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0966692321000971 [10] Продвижение принципов Зеленой экономики в КР: стимулирование использования экологического транспорта на электрической тяге http://mineconom.gov.kg/ru/post/6597 [11] Исследование по совершенствованию городского пассажирского транспорта в г. Бишкек, Кыргызская Республика. Заключительный отчет. Краткий обзор. — Японское агентство международного сотрудничества (JICA). 2013 г. https://openjicareport.jica.go.jp/pdf/12127627_01.pdf [12] О. Таловская, А. Рыжков, Н. Хорт Бишкек: Проект — концепция модели развития до 2040 года https://urban.hse.ru/bishkek2040 [13] В Бишкеке появятся электробусы? https://kaktus.media/doc/418681_v_bishkeke_poiaviatsia_elektrobysy_podpisan_pervichnyy_dogovor_s_abr.html [14] С. Корольков, «Электробус – технические особенности вариантов исполнения». Троллейбусный комитет МСОТ. МОСГОРТРАНС (8 сентября 2017). https://docplayer.ru/57047153-Elektrobus-tehnicheskie-osobennosti-variantov-ispolneniya.html [15] Fabian Bergk Kirsten Biemann Udo Lambrecht Ralph Pütz Hubert Landinger. Potential of In-Motion Charging Buses for the Electrification of Urban Bus Lines (англ.) // Journal of Earth Sciences and Geotechnical Engineering. — 2016. http://www.scienpress.com/Upload/GEO/Vol%206_4_21.pdf [16] IMC® electric buses on trend in the USA: Kiepe Electric to supply 185 systems for San Francisco https://www.automotiveworld.com/news-releases/imc-electric-buses-trend-usa-kiepe-electric-supply-185-systems-san-francisco/ [17] Электроэнергетика Кыргызстана https://www.energycharter.org/fileadmin/DocumentsMedia/Events/20070426-Bishkek_Kyrgyzstan_Nazarov-ru.pdf
А.А. Кыдыков, А.С. Уметалиев
634 | 0
БИШКЕК ш. КООМДУК ЭЛЕКТР ТРАНСПОРТУНУН ӨНҮГҮҮСҮНҮН КЕЛЕЧЕГИ
И.Раззаков атындагы Кыргыз мамлекеттик техникалык университети, Кыргыз Республикасы, 720044, Бишкек ш., Ч.Айтматова просп., 66 Сунушталган иште Бишкек шаарындагы жүргүнчүлөрдү ташуунун логистикалык тутуму талданган. Жүргүзүлгөн изилдөөлөрдүн жана транспорттук-логистикалык тутумду өнүктүрүүнүн сунушталган варианттарын кароонун негизинде, иштеп жаткан электр транспортун артыкчылыктуу өнүктүрүүнүн зарылдыгы жөнүндө тыянак негизделген. Жер үстүндөгү жүргүнчү ташуучу транспорттун өнүгүшүнүн заманбап дүйнөлүк тажрыйбасына талдоо жүргүзүлдү. Бишкек шаарынын транспорттук тутуму үчүн автономдуу жүрүшү көбөйгөн троллейбусту колдонуу менен өнүгүү вариантын тандоо негизделген. Ачкыч сөздөр: логистикалык тутум, транспорттук инфраструктура, абанын булганышы, көмүр кычкыл газынын чыгышы, автономдуу иштетүү, чыгымдар. Көптөгөн өлкөлөр көмүр кычкыл газынын бөлүнүшүн азайтуу, анын ичинде автомобилдик транспортунда программаларын кабыл алышууда. Ички күйүүчү кыймылдаткычы бар автоунаалардын санын жолдордо азайтуу боюнча конкреттүү пландар кабыл алынууда. Анын ордуна электромобилдерди көбөйтүү пландалууда. 1 миллионго жакын калкы бар Бишкек шаарында абанын булганышына байланыштуу олуттуу көйгөйлөр бар. Автоунаалар Бишкек шаарынын абасын булгаган эң күчтүү булагы болуп саналат. Бишкек шаарынын атмосферасына булгоочу заттардын чыгуусунун жылдык жалпы көлөмү 240 миң тоннаны түзөт, анын ичинен 180 миң тонна булгоочу заттар автоунааларга туура келет. Шаарда катталган автоунаалардын саны 500 миңден ашат, анын 100гө жетпегени электромобилдер. Шаардагы жүргүнчүлөрдү ташуу системасы өзүнө мүнөздүү өзгөчөлүктөргө ээ [1]. Бишкектеги кичи автобустар үстөмдүк кылган транспорт. Микроавтобус тармагы 120 маршруттук линиядан турат, анын ичинде 3000ге жакын кичи автобустук бирдиктер жана 40 жеке менчик операторлор тарабынан тейленет. Маршрут тармагы шаардын 70% аймагын камтыйт. Бишкек шаарынын мэриясынын алдындагы Шаардык транспорт башкармалыгынын (мындан ары - ШТБ) маалыматы боюнча, жалпы каттам линияларынын 30-40% шаардын сыртына чыгып кетет. Автобус менен троллейбус ташуучу ишинин сандык көрсөткүчтөрү бардык негизги параметрлер боюнча кичи автобустардан төмөн турат. Бишкек шаарынын мэриясынын ШТБнын маалыматы боюнча, 2018-жылы муниципалдык ишканалардын маршруттук каттамдарынын саны: 10 автобус жана 10 троллейбусту түздү, күн сайын болжол менен 156нын ичинен 110 троллейбус жана 110-120 автобустар линияга чыгышат. Бул көйгөйдү чечүү жолун ШТБ коомдук муниципалдык транспорттун паркынын 60-70%га чейин көбөйгөндүгүндө көрөт, бул кошумча 400-600 даана, чоң класстагы автобустар (100 жүргүнчү оруну менен), бул сапатты оптималдаштырат жана борбордун көчөлөрүндө транспорттун агымын жөнгө салат. Шаардык мэрия айлана-чөйрөнү жакшыртуу боюнча чараларды көрүп жатат - газ кыймылдаткычы бар автобустар сатылып алынып, зыяндуу заттардын чыгышы азаят. Ошондой эле троллейбус паркын кеңейтүү аракеттери көрүлүп жатат. Бирок жүргүнчүлөрдү ташуунун логистикалык тутумун туура уюштуруу үчүн кыймылдуу курамдын түзүмү шаар калкынын санына туура келиши керек [2]. Бишкек шаарлардын 2-тобуна кирет (1-табл.), демек, сунушталган орточо сыйымдуулугу (90-100 жүргүнчү - орун), ал жүргүнчүлөр паркынын рационалдуу түзүмүнө ээ болушу керек. Калктын 1-4-топторундагы шаарларда трафиктин негизги көлөмүн орточо 65-90 жүргүнчүгө ылайыкталган кыймылдуу курам менен жүргүзүү сунушталат. Ошол эле учурда, аз кубаттуулуктагы кыймылдуу курамдын үлүшү 20%-дан ашпоого жана шаардын калкынын өсүшүнө жараша азайышы керек. Ошол эле учурда ири кубаттуулуктагы кыймылдуу составдын үлүшүн көбөйтүү керек. 1-таблица Шаарлардын калкына жараша жүргүнчүлөрдү ташуунун орточо сунушталган транспорттун көлөмдүүлүгү Шаарлардын тобу Калктын саны, миң адам Кыймылдуу состав бирдигинин орточо кубаттуулугу, пас.- орун 1 1000ден ашуун 120—130 2 500дөн 1000ге чейин 90—100 3 250дөн 500гө чейин 75—80 4 100дөн 250гө чейин 65—70 5 50дөн 100гө чейин 45—50 Коомдук транспорттун өнүгүшүнүн иштелип чыккан концепциясында [3] ошондой эле транспорттук үлүштөрдүн керектүү коэффициенттерине жетишүү керектиги сунуш кылынган: жүргүнчүлөрдү ташуунун 70% чоң кубаттуулуктагы кыймылдуу курам менен тейлөөгө тийиш. Азыр болсо - бардык коомдук транспорттун ташуулары 70% жеке кичи автобустар менен жүргүзүлөт. Мунун бардыгы коомдук транспорттун ыңгайлуулугун жана комфортун камсыз кылууга жана трафиктин көлөмүн азайтууга багытталган. Мындан тышкары, абага бөлүнүп чыгуулары азыраак болгон транспортту киргизүү сунушталат. Ошондой эле, Кыргыз Республикасынын Өкмөтү Бишкек шаарындагы жүргүнчүлөрдү ташуу чөйрөсүндөгү кырдаалды жакшыртуу, анын ичинде зыяндуу заттардын бөлүнүшүн азайтуу боюнча чараларды көрүп жатат. 2020-жылдын август айында Азия Өнүктүрүү Банкы (АӨБ) менен Кыргыз Республикасынын Финансы министрлигинин ортосунда шаар транспортун электрлештирүү долбоору боюнча өз ара түшүнүшүү жөнүндө меморандумга кол коюлду [4]. Бул долбоор заманбап энергияны үнөмдөгөн аккумулятордук электр автобустарын, кубаттоочу инфраструктураны (подстанциялар, электр монтаждоо жана курулуш иштери), автобус тейлөө үчүн жабдууларды сатып алууну карайт. Мындан тышкары, автобазалардын инфраструктурасын модернизациялоо, аба ырайы боюнча жаңы электрондук автобустар үчүн унаа токтотуучу жайларды куруу пландаштырылууда. Долбоордун алкагында электр автобустары үчүн пилоттук "жашыл" жол коридорун түзүү да камтылган. Бирок, Кыргызстанда электр автобустарын колдонуу жаңы жана тааныш эмес көрүнүш. Ошондуктан, Бишкек шаарында электр транспорттун ар кандай варианттарынын натыйжалуулугун жана колдонулушун талдоонун жыйынтыгы сунушталат. Заманбап электр транспортунун варианттарынын классификациясы 2-таблицада көрсөтүлгөн [5]. Троллейбустун кемчиликтери - аба тармагына туташуу жана тармактын өздүк наркы. Аба тармагы кабелдик чубалгылар жана тартуучу подстанциялар менен бирге, кымбат баалуу инфраструктура объектиси болуп саналат, бул курулушка жана техникалык тейлөөгө олуттуу инвестицияларды талап кылат. Ошондой эле, аралык чечим бар. Классикалык троллейбустун линиялары сакталып калган өлкөлөрдө "жарым-жартылай" троллейбустун варианты каралып жатат, б.а. аккумуляторлордон автономдуу жүрүүчү троллейбустар. Таблица 2 Электр транспортунун түрлөрүнүн классификациясы Троллейбус (минималдуу автономдуу жүрүү менен) \ Кыймылы бар электр автобусу Кыймылында кубатталган электр автобусу (автономдуу жүрүшү көбөйгөн троллейбус) Аялдамаларда кубаттоочу электр автобусу Деподо кубаттоочу электр автобусу Технологиянын аталышы IMF (In-Motion-Feeding) IMC (In-Motion charging) OC (Opportunity charging) ONC (Overnight charging) Энергияны сактоо ыкмасы жок Байланыш түйүнү менен жабдылган бөлүктө айдап бара жатканда кубаттоо Аялдамалардын бир бөлүгүндө маршрут боюнча өтө тез кубаттоо Түнкү жай кубаттоо Автономдуу жүрүүнүн аралыгы 2 кмге чейинки 5 - 70 км 20 - 70 км 150 км ден Кубаттодо бош турушу жок жок 5 - 25 мүнөт (аялдамада) 4 - 10 саат (паркта) Алардын эң кызыгы: 1. Классикалык электр автобус - ONC. Автобазада түнкүсүн статикалык кубаттоо менен, ал автобус менен троллейбустун бардык артыкчылыктарын айкалыштырат. Мындан тышкары, түнкүсүн электр жарыгы күндүзгүгө караганда арзан, бул дагы артыкчылык. Бирок, анын чоң кемчилиги – аккумуляторлордун салмагы жана баасы. Ошондуктан, классикалык электр автобустардын жүрүшү чектелген - көпчүлүк заманбап моделдер үчүн ал 200 чакырымдан ашпайт, бул күн бою маршруттарда иштөө үчүн жетишсиз. Бул көйгөйдү аялдамалардын бир бөлүгүндө (OC) каттамда ультра тез кубаттоочу электр автобустар же кыймылда батарейкаларды динамикалык кубаттоо менен чечсе болот. Динамикалык кубаттоо кыйла аз убакытты талап кылат, бирок ал атайын кубаттоо инфраструктурасын талап кылат. IN Шаарлардагы мындай инфраструктура катарында, классикалык троллейбустун же ал тургай трамвайдын учурдагы байланыш түйүнү кызмат кыла алат. 2. Автономдуу жүрүүсү бар троллейбус - IMC. Бул троллейбус инфраструктурасы бар шаарлар үчүн экономикалык жана экологиялык жактан пайдалуу вариант. Электр автобустары үчүн IMC өткөрүү жөндөмдүүлүгү жогору линиялар (тез-тез тейлөө, кубаттуулугу жогору унаалар) же энергияга болгон муктаждыгы жогору линиялар үчүн үнөмдөөчү технология деп эсептелет. Жүргүнчүлөрдү ташуунун сыйымдуулугуна жана энергетикалык натыйжалуулугуна транспорттун ар кандай түрлөрүнүн анализи 3-таблицада келтирилген. 3-таблица Жүргүнчүлөрдүн сыйымдуулугу / транспорттун энергиялык натыйжалуулугу # Жүргүнчүлөрдүн сыйымдуулугу, адамдар Бир жүргүнчүгө энергия Вт*саат/(жүрг*км) Айдоочу салмагы, кг IMF 100 25 - IMC 95 26 312,5 OC 81 30 1250 ONC тартууга 26 96 5000 56 45 3000 Айрым электр автобус тутумдарынын наркынын түзүмү 1-сүрөттө көрсөтүлгөн. Сүрөт. 1. Кыймылдуу составдын наркынын түзүмү Техникалык көз караштан алганда, бул варианттардын бардыгы абдан окшош - автобус түрүндөгү кузов жана шасси, тартуу электр кыймылдаткычы, башкаруу шаймандары жана электр кубатын берүүчү. Электр автобустарынын ар кандай конструкцияларынын наркындагы айырмачылыктар негизинен аккумулятордук батареялардын кубаттуулугу, көлөмү жана салмагы менен аныкталат. Орточо алганда, болжол менен 1000 кг салмактагы литий-ион батареясы 25 чакырымга чейинки автономдуу жүрүүнү камсыз кылат. Бул IMC электр автобусунун жалпы массасынын болжол менен 5% түзөт. Бишкек шаарында электр транспортун өнүктүрүү боюнча чаралар. Байланыш тутумдарынын курулушунун наркы кыйла жогору (линиянын 1 чакырымынын баасы 400 миң доллардан ашык), ал эми автономдуу троллейбустарды сатып алуу абдан пайдалуу чечим. Бишкек шаары үчүн троллейбус каттамдарын терминал аялдамаларынан массивдердин тамырларына чейин IMC колдонуп узартуу боюнча долбоор сунуш кылынат (4-табл.). 4-таблица Учурдагы каттамдарды узартуу мүмкүнчүлүгү # Бара турган жердин аталышы Маршруттун номерлери Кошумча жабуу аймагына кире турак массивдер Маршруттун узартуусу, км 1 "Жал" кичирайону 5,14,1 Арча-Бешик, Чоң-Арык 5-6 2 “Ак-Өргө” турак массиви 7,8,9,16 Селекция, Ак-Ордо 6-7 3 "Асанбай" кичи району 10,11,17,13,15 Көк-Жар айылы, Бешкунгей 5-6 4 Аламүдүн-1" кичи району 9,15,2 Новопокровка 8 3 "Дордой" базары (Булгаары заводу) 4,17 Келечек, Дордой 5 Маршруттардын узартылышы анчалык деле оор эмес жана аларды автономдуу троллейбустар оңой эле жеңип алышат, алар турак жай конуштарындагы жүргүнчүлөрдүн агымынын бир бөлүгүн өзүнө тартып алышат. Ушул жол менен жүргүнчүлөрдү тейлөөнүн сапатын жогорулатуу жана коомдук электр жүргүнчү ташуулардын ролун жакшыртуу мүмкүн. Библиографиялык тизме 1. https://soros.kg/srs/wp-content/uploads/2020/01/A4.pdf 2. Пассажирские автомобильные перевозки Учебник для вузов. Под ред. В.А. Гудкова\Гудков В.А., Миротин Л.Б., Вельможин А.В., Ширяев С.А., 2006 г. 448 стр. 3. http://meria.kg/index.php?lang=kg 4. https://kaktus.media/doc/418681_v_bishkeke_poiaviatsia_elektrobysy_podpisan_pervichnyy_dogovor_s_abr.html 5. Корольков С., «Электробус – технические особенности вариантов исполнения». Троллейбусный комитет МСОТ. МОСГОРТРАНС (8 сентября 2017). © Кыдыков А.А., Уметалиев А.С., 2021
Студенттердин илимий-изилдөө иштери
Болотбекова Аймира
Илимий - изилдөө иш
303 | 0
Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик сатып алууларынын расмий Порталынын ишинин озгочолуктору
4 курстун студенти, И.Раззаков атындагы Кыргыз Мамлекеттик Техникалык Университети "Логистика" кафедрасы Аннотация. Беренеде Кыргыз Республикасынын электрондук сатып алуулар порталынын ишин жакшыртуу боюнча сунуштар жана өзгөчөлүктөр каралууда. Негизги сөздөр: мамлекеттик сатып алуулар, электрондук мамлекеттик сатып алууларынын расмий порталы, жабдуучулардын(подрядчылар), сатып алуучу уюм. Мамлекеттик сатып алуулар - бул мамлекеттик каражаттардын эсебинен толук же жарым-жартылай каржылануучу, мамлекеттик сатып алуулар жөнүндө мыйзамда белгиленген усулдар менен сатып алуучу уюм тарабынан товарларды, жумуштарды, кызмат көрсөтүүлөрдү жана консультациялык кызмат көрсөтүүлөрдү сатып алуу. [1] Кыргыз Республикасынын мамлекеттик сатып алуулардын расмий порталы 2011-жылдан баштап бардык мамлекеттик сатып алуулар электрондук сатып алуулардын бирдиктүү порталына которула баштаган учурда өзүнүн башталышын алат. Ал эми 2015 - жылдан баштап, бардык сатып алуучу уюмдардын сатып алуу процедуларын: кулактандыруу жарыялангандан, конкурстун натыйжаларын жол-жоболорун кошкондон, сотко даттанууга чейин милдеттүү болуп калды. Бул система бир катар кемчиликтерге карабастан, мамлекеттик сатып алууларды кыйла ачык жасоого жардам берди. [2] м [2] Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик сатып алууларынын расмий Порталы менен иштоонун артыкчалары: • Тең жана адилет шарттарды жана атаандаштыкты өнүктүрүү – бул мамлекеттик сатып алуулар тутумун негизги максаттарын жана принциптерин бири, ошондой эле эрежелердин бири деп эсептелинет. Мамлекеттик сатып алууларынын расмий Порталы Бишкекте гана эмес, башка региондордо жайгашкан жабдуучуларга(подряддарга) сынакка катышуу учун мумкунчулук берет. Белгилей кетсек, бул конкурстарга чет өлкөлүк уюмдарда катыша алышат. Атаандаштыкты өнүктүрүү үчүн иш чаралардын бири бул атайын чектөөчү жана атаандаштыкты азайтчу техникалык спецификацияларды жана критерийлерди пайдаланууга тыюу салуу. • Ачык-айкындуулугу жана ачыктыгы – тендер жана түзүлгөн контракттар боюнча маалымат катталган да, конок пайдалануучуларга дагы да жеткиликтуу. Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик сатып алууларынын расмий Порталында конок пайдалануучуларга төмөнкүдөй маалымат жеткиликтуу: 1) мамлекеттик сатып алуулардын аландары - Бюджеттик мекемелер - Бюджеттен тышкаркы мекемелер 2) Жарнамалар - Бардык Жарнамалар - Жокко чыгарылган жарнамалар 3) Келишимдер - Бардык келишимдерди -Келишимдери боюнча Борборлоштурулган сатып алуулар - Келишимдин ыкмасы боюнча түз келишим менен тузулгон келишимдер 4) Аукциондор 5) Отчеттор боюнча сатып алуулар 6) Аналитикалык маалыматтар • Сатып алуучу уюмга да, жабдуучуларга да (подрядчылар) мамлекетти сатып алуу бүткүл циклдин порталда жургузушулушу. • Даттануу механизми – эки тараптын ортосунда талаш чыккан учурда, пикир келишпестиктер, сатып алуулардын жол-жоболорунун, ошондой эле мыйзам бузуулган болсо, конкурстун катышуучулары Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик сатып алууларынын расмий Порталы аркылуу даттанууга укуктуу. Коз карандысыз мекемелер аралык комиссия даттанууларды карайт (каршылык) жана ишенимсиз (ак ниетсиз) жабдуучулар маалымат базасына киргизигуу укугу бар. • Натыйжалуулугу - Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик сатып алууларынын расмий Порталы эки тарап үчүн: тендердин катышуучулары үчүн да, сатып алуучу уюмдар үчүн да сатып алуулардын натыйжалуулугун жогорулатат. • Колдонуу эки болуктуу(двухпакетного) ыкмасы - бул бир этапта откорулчу конкурстун түрү, биринчи болүгүндо –квалификациялык ылайык келишин жана техникалык талаптарга ылайыктыгы бааланат, ал эми экинчи болукто– эн аз баа берген катышуучу тандалат. Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик сатып алууларынын расмий Порталынын иштоо боюнча кемчиликтери: • Жеке ишкер катары катталган жабдуучулардын Юстиция Министрлигиннин реестринде толук маалымат берилбегени. • Тендер откодон кийин текшеруу жоктугу: КР мыйзамы боюнча тендер откондон кийин текшеруу каралбайт. Жабдуучу жана сатып алуу уюм ортосундагы тузулгон келишим порталга киргизилбейт, ошондуктан төлөмдөр жана келишим кандай аткарылган жөнүндө маалымат да берилбейт. • Ишенимсиз (ак ниетсиз) жабдуучулар маалымат базасынын толук эмес иштеши. • Ишенимсиз жабдуулардын ээлери жана жетекчилиги порталда кайрадан жаны жабдуучуну мурдагы жабдуучунун маалыматы боюнча кайраттан каттого мумкунчулугу бар. Башкача айтканда, мындай катышуучулар, бул системаданан толугу менен алынып очурулгон эмес, ошондуктон бул ишенимсиз жабдуучулар маалымат базасынын толугу менен иштесине тоскоолдук кылат. • Сайттын толук иштебегени (зарыл болгон маалыматтарды жай жүктөө). • Көп убакыт конкурстук документтерди толтуруга кетет- өзгөчө сатып алуучу уюм коп убакытты тамак-аш азыктары үчүн болгон тендерлерге же кызмат көрсөтүүлөрдү аткаруу боюнча чоң көлөмдөгү иштерди ж. б., жарыялаган тендерлерге кетирет. • Мамлекеттик маанидеги документтер жана атайын мамлекеттик бланктары боюнча откорулгон тендерлерге: Мындай тендерди откоргондо 2019- жылдын 15 апрелден № 162 Окмоттун токтомуна карата сатып алуучу уюм тандоону уч жабдуучунун арасынан гана откорот: ААК "Учкун", ЖЧК "Гознак" жана Кыргыз Республикасынын Президентинин жана Өкмөтүнүн Аппаратына караштуу «Типография» мамлекеттик ишканасы. Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик сатып алууларынын расмий Порталынын жакшыртуу боюнча сунуштар: • Келишимдин аткарылышы боюнча маалыматты расмий порталга киргизуу мүмкүнчүлүгү, ага ылайык келишимдин толук текстин жарыялоо жана келишим боюнча андан аркы аракеттер (иштерди/кызматтарды кабыл алуу жана өткөрүп берүү актылары, төлөмдөр жөнүндө маалымат ж.б.). • Мамлекеттик сатып алуулар чөйрөсүндө мыйзамдык жана ченемдик укуктук базаны өркүндөтүү, калктын маалымдуулугун жогорулатуу. Мамлекеттик сатып алуулардын ачыктыгынын, ачыктыгынын жана мыйзамдуулугунун аркасында элдин мамлекеттик сатып алууларга болгон ишеними өсүүдө. • Мамлекеттик сатып алуулар чөйрөсүндө сатып алуучу уюмдардын кызматкерлеринин квалификациясын, кесиптик деңгээлин жогорулатуу жана жабдуучулардын (подрядчылардын) маалымдуулугун жогорулатуу. Мамалекеттик сатып алуу системасын жогорулатуу учун Мыйзамдардын бар экендигине жана мамлекеттик сатып алуулар чөйрөсүндө зарыл чараларды көрүүгө карабастан, мамлекеттик сатып алуулардын өнүгүп келе жаткан системасын колдоо, ошондой эле мамлекеттик сатып алуулардын натыйжалуулугун жогорулатуу үчүн дагы эле айрым жоболорду иштеп чыгуу зарыл. Ошол эле учурда Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик сатып алууларынын расмий Порталыколдоо жана өркүндөтүү зарыл. Пайдаланылган адабияттардын тизмеси: http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/111125 https://kloop.kg/blog/2021/09/28/konfidentsialnost-i-tendery-na-chastnyh-torgovyh-ploshhadkah-kak-goszakupki-kyrgyzstana-uhodyat-v-ten/ https://www.transparency.kg/files/pdf/Public%20Procurement%20Report%20-%20TI%20Kyrgyzstan.pdf
Маматисаев Арсен Маматказыевич
Эссе
281 | 0
Эмне үчүн мен логистика кесибин тандап алдым?
Эмне үчүн мен бул кесипти тандадым? Анткени логистика абдан кызыктуу илим. Мен бир же бир нече компаниялардын ар кандай бөлүмдөрүнүн бир нече жетекчилери биргелешкен ишти уюштуруу менен алектенген илим экенин белгилеп кетким келет. Логистика - бул чоң бизнес. Ага ар кандай профилдеги көптөгөн миңдеген компаниялар – Транспорт жана маалымат жана башкалар кирет. Логистиканын негизги принциби-бул системалуу мамиле, компаниянын ар кандай бөлүмдөрүнүн туруктуу жана так иштешин орнотууга, ошондой эле кардарлардын бардык талаптарын аткарууга болот. Деген термин" логистика " Куралдуу Күчтөрүнүн чейрек боюнча кызматынын башында пайда болгон. Византия империясында императордун сотунда" логистиктер " болгон, анын милдеттери тамак-ашты бөлүштүрүүнү камтыган. Эми сиз бул кесиптин маанилүүлүгүн түшүнүп жатасыз. Бул логистика менен келечегин туташтыруу үчүн, мени шыктандырган нерсе.
Карымшаков Бекжан Рысбекович
Эссе
295 | 0
Эмне үчүн мен логистиканы тандадым?
Бала кезимде ата-энемдей бизнесмен болгум келчү. Бирок ата-энесинин жолун жолдоону каалагандар көп деп ойлойм. Анткени ким ата-энесине баш ийбейт. Бирок чоңойгондо өзүңдүн каалооңду, кыялыңды, жаңы нерсени билгиң келет. Орой менен айтканда, кыялданган жумуш. Жана мен бул логистикада кыялымдагы жумушумду таптым деп ишенимдүү айта алам. Албетте, логистика мени биринчи кезекте өзүнүн чоң кирешеси менен өзүнө тартып турганы жашыруун эмес. Бул дагы биздин өлкөдө терекке айланып бараткан абдан көксөгөн бизнес. Азыр көбү ар кайсы өлкөлөрдөн кийим-кече, гаджет жана башка товарларга заказ беришет. Соода борборуна баргандан көрө кимдир бирөө өзүнө бир нерсе заказ кылуу оңой. Бул жумуш да тартипти жана жоопкерчиликти, товарды туура дарекке жеткирүү үчүн ар бир майда-чүйдөсүнө чейин көңүл бурууну талап кылаарын айтты. Бул иш көпчүлүк үчүн оор жана кооптуу көрүнүшү мүмкүн, бирок мен үчүн бардык жерде көйгөйлөр жана тобокелчиликтер бар, ошондуктан сиз турган жерде иштөө баарынан жаман. Жумуш кызыктуу, көп адамдар менен таанышып, жумушту тез жана сапаттуу бүтүрүү үчүн ар кандай жеке жана мамлекеттик компаниялар менен ар кандай келишимдерди түзөсүз. Башка өлкөлөрдөн жумуш издесеңиз болот. Өкүнүчтүүсү, райондо жумуштан алынганым менен мактана албайм, жок дегенде азырынча жок. Бирок, баарынан мурда, мен жакшы келечекте менин жеке логистикалык базалык компаниялар үчүн жаш жана амбициялуумун деп эсептейм. Бул көп убакытты талап кылбайт, мен каалаган тегдерди көчүрүп алам деп ойлойм. Логистика мен көп нерсени ачып, үйрөнө турган тармак деп эсептейм. Бул менин кыялымдагы жумуш, ошондуктан логистиканы тандадым.
Султанова Сезим Нурлановна
Эссе
203 | 0
Кантип логист адистигин тандадым?
Менин келечектеги кесибим логистика. Эмне үчүн мен бул кесипти тандадым? Бул кесип биринчи кезекте суроо-талапка ээ жана абдан кызыктуу деп эсептейм. Бул кесип, менин оюмча, кылымдын кесиптеринин бирине айланып, суроо-талап чоң. "Логистика" деген сөздүн өзү эле "конуш" дегенди билдирет. Логист бардык процесстерди көзөмөлдөөсү керек: сатып алуу, жеткирүү, ташуу, таңгактоо жана сатуу. Логист максатка умтулуу жана уюшкандык сыяктуу сапаттарга ээ болушу керек. Бирок, менимче, биринчиден, логист эң сонун сүйлөшүүчү болушу керек жана мындай сапаттарга ээ болушу керек: коммуникация жөндөмдөрү. Көптөн бери мен өзүмдүн иш чөйрөмдү табууга аракет кылып келем, анткени бул ар бирибиздин жашообуздагы эң маанилүү чечим. Кесипти өтө кылдаттык менен, атайылап тандоо керек. Кантсе да, сен өзүң тандап алган кесибиң менен өмүр бою иштешиң керек. Келечекте өзүң сүйө турган, анан ошол кесип менен акча таба ала турган кесипти тандоо керек деп эсептейм. Ушундай эмеспи? Ооба, мен көпкө ойлондум, өзүм үчүн “меники нерсени” издеп жүрдүм. Мен бардык кесиптерди басып өттүм, бирок тереңдеп, логист кесибин таанып-билгенимде, мен бул ишке абдан кызыктарымды жана бул кесиптен мен каалаган жана уланта берерин түшүндүм. Баянымдын башында айтып өткөн бул кесипте кандай жоопкерчиликтер бар экенин изилдеп көрүп, мындан ары дагы бул жаатта үйрөнүп, окуп, иштегим келгениме жүз пайыз ишенем!
Русланова Азима
Эссе
219 | 0
Мен логистика кесибин эмне үчүн тандап алдым?
Салам! Менин атым Азима, мен 17 жаштамын, Кыргыз - Герман техникалык факультетинин студентимин. Көптөгөн балдар сыяктуу эле, мен көп убакыт менен келечектеги кол өнөрчүлүк тандоо менен аныкталган эмес. Көп кызыктуу болду, баардык аракет кылгысы келет. Ошондон тартып 11 класстын окуучусу менен менин кесиби жөнүндө ойлоно баштадым. Азыркы убакта өзүңүздү кызыга турган тармакта оңой эле өнүктүрүүгө болот, ал сага кызыктуу, бирок ар бир иш эмес, сенин келечектеги жашооңду камсыз кыла алат. Бул сага эле эмес, жакшылык үчүн гана эмес, ошондой эле туруктуу киреше алып келе турган жумуш табуу үчүн өтө маанилүү болуп саналат. Бул кадамга өзгөчө жоопкерчилик менен мамиле жасоо зарыл. "Логистика" сыяктуу тармактарда бар экендиги жөнүндө көрсө, мен эч качан уккан эмесмин. Бул жөнүндө апам мага айтып берди, бул иш-аракет азыркы учурда эмгек рыногунда абдан популярдуу болуп жатканын айтып берди. Бул адистиги боюнча маалыматтарды окуп, мен көптөгөн жагымдуу пункттарды ачтым. Алар: Иш сүйлөшүүлөр, башкача айтканда, адамдар менен мамилелешүүдөн турат. Бул ар кандай контингент менен, ар кандай адамдар менен иштөө кызыктуу. Жакшы жана туруктуу киреше. Ден соолугуна зыян жок. Логистикалык бардык компаниялар керек, демек, жумуш чет өлкөдө да тапса болот. Келечекте адис болгондуктан, мен бул кеңири тармакты өнүктүрүүгө өз салымын кошот деп эсептейм.
Байматова Шахноза Икрамжановна
Эссе
239 | 0
Эмне үчүн мен логист кесибин тандадым?
Салам! Менин атым Байматова Шахноза 17 жаштамын. Учурда мен КМТУнун 1-курсунун студентимин, логистика адистиги боюнча. Жана сизде "Эмне үчүн?" деген суроо пайда болушу мүмкүн. 8-класстан баштап менин оюмда келечектеги кесиптин бир топ варианттары бар болчу. Ал эми ким болгум келсе да, медицинадан тарта режиссёрлукка чейин башка тармактарда өзүмдү сынап көргүм келди. 11-класска чейин мен дагы бир чечимге келе албай, тандоом дагы эле ар түрдүү кесиптерден, түрдүү багыттар боюнча шашылып жатты. Убакыт жыл ортосуна жакындап, ОРТга жакындап калган. Анан мен өзүм үчүн жаңы багыт ачтым: "Логистика". Атам сунуштаган эле, мен үчүн таптакыр жаңы сөз болду. Башында мындай кесипти укпагам, ойлогом: "Логистика - бул кандайдыр бир деңгээлде логикага байланыштыбы? " деп. Бирок атам мага логистиканын маанисин жана маанилүүлүгүн түшүндүрүп бергенде, ал кесипти алууга абдан кызыгып калдым. Бул адистикке тапшырганда математикадан экзамен талап кылынчу. Чынында мени эмне бир аз токтотту, анткени мен аны менен “жакшы мамиледе" эмес элек. Бирок, катуу даярдана баштадым жана кошумча курстарга бардым.. Мен келечектеги кесибимди так аныктаган математика предметинен өттүм. Кесип тандоого өтө кылдаттык менен мамиле кылуу керек, анткени сиздин жашооңуз сиздин тандооңузга жараша болот. Бул кесиптин бардык тарабын изилдеп чыгып: «Бул менин миссиям эмеспи?» деп ойлодум. Бүгүнкү күндө логистика - бул абдан талап кылынган кесип жана абдан жогорку акы төлөнүүчү кесип. Логисттин мойнунда тапшырманы ишке ашыруу турат: А чекитинен В чекитине чейин минималдуу чыгымдар менен, финансылык да, убакыт да. Бул кесиптин ачкыч сөздөрү пландоо, эффективдүүлүк, багыт, уюштуруучулук, кызматташтык. Бул кесипте иштөө адамдан талап кылынат: жакшы аналитикалык жөндөм, көп маселелерди кыйынчылыксыз чече билүү, лидерлик сапаттар, бул кесипти жана ал талап кылган бардык сапаттарды толугу менен үйрөнүү. Мен анын мен үчүн идеалдуу экенин түшүндүм жана чындыгында мен жашоомду байланыштыргым келет. Мен бул кесипти туура тандап алганыма ишенем жана сиз да өз кесибиңизден максатыңызды таап, укмуштуудай бийиктиктерге жетесиз деп ишенем.
Адабияттар
AnyLogicтеги моделдөө
531 | 0 | 8
Логистика жана жеткирүү чынжырынын менеджменти
1133 | 0 | 120
Ишканаларда сатып алуулар ишин жүргүзүү
931 | 0 | 33
Мамлекеттик сатып алууларды башкаруу - мамлекеттик фискалдык саясаттын натыйжалуу куралы
840 | 0 | 22
Илимий-практикалык журнал, Москва, Россия
798 | 0 | 3
Консультациялык кызматтар, консультанттарды тандоо жана пайдалануу
836 | 0 | 6